Đằng sau mỗi bài nhảy K-pop là một biên đạo hoặc một đội biên đạo, có thể là người Hàn, cũng có thể là người Nhật, Mỹ, châu Âu hay Đông Nam Á. Họ làm việc cho công ty giải trí, cho các studio vũ đạo lớn ở Seoul như 1MILLION Dance Studio, hoặc nhận đặt hàng tự do. Từ đầu thập niên 2020, chương trình truyền hình Street Woman Fighter đưa các nhóm vũ công, biên đạo Hàn ra trước công chúng, làm nghề vốn đứng sau sân khấu được biết đến nhiều hơn hẳn.
Biên đạo K-pop làm gì
Công việc của biên đạo K-pop không chỉ là nghĩ ra động tác. Một bài vũ đạo hoàn chỉnh cần:
- Hiểu bài hát và ý tưởng ra mắt: chủ đề, hình ảnh, phong cách mà công ty muốn nhóm thể hiện.
- Dựng động tác điểm cho câu hook: ngắn, dễ nhớ, đẹp trên máy quay.
- Dựng đội hình cho nhiều thành viên, tính ai đứng giữa ở đoạn hát nào.
- Tính tới hát trực tiếp: động tác không được quá sức ở những câu hát cao, khó.
- Dựng phần nhảy riêng (dance break) để khoe kỹ năng.
- Dạy và sửa cho nhóm, hoặc giao lại cho huấn luyện viên.
Thường biên đạo gửi một bản nháp, quay video thử với vũ công của mình, rồi sửa theo góp ý của công ty và nhóm. Một bài có thể qua nhiều vòng sửa trước khi chốt.
Mô hình làm việc: nhiều tầng, nhiều nước
Ngành K-pop thường làm vũ đạo theo kiểu "nhiều tay". Một bài có thể có:
| Người tham gia | Vai trò thường thấy |
|---|---|
| Biên đạo hoặc đội biên đạo chính | Dựng phần lớn động tác, nhất là điệp khúc |
| Biên đạo phụ, biên đạo khách | Dựng một đoạn, như dance break hay phần mở đầu |
| Giám đốc trình diễn của công ty | Quyết hướng tổng thể, ghép các phần, chỉnh cho hợp hình ảnh nhóm |
| Huấn luyện viên nhảy | Dạy lại bài, làm sạch, theo nhóm suốt đợt quảng bá |
| Đội vũ công phụ hoạ | Diễn cùng sân khấu, quay video thử |
Ngoài biên đạo Hàn Quốc, nhiều biên đạo từ Nhật Bản, Mỹ, Canada, các nước Bắc Âu và Philippines từng góp vũ đạo cho bài K-pop. Một số công ty tổ chức "trại biên đạo" mời nhiều người cùng thử dựng cho một bài, rồi chọn phần đẹp nhất. Mô hình này giống cách ngành K-pop viết nhạc với nhiều nhạc sĩ quốc tế.
Studio vũ đạo: lớp học, kênh video và đội biên đạo
Studio là gì
Ở Seoul có nhiều studio vũ đạo vừa dạy lớp cho công chúng, vừa là nơi tập hợp đội ngũ biên đạo nhận việc cho công ty giải trí. Học viên trả tiền học từng buổi hoặc theo khoá; lớp thường do chính các biên đạo có tiếng đứng dạy. Video lớp học được quay trong phòng tập đơn giản rồi đăng lên mạng, và chính những video ấy thu hút học viên khắp thế giới.
1MILLION Dance Studio
1MILLION Dance Studio, thành lập ở Seoul năm 2014, là studio vũ đạo Hàn Quốc được biết tới rộng rãi nhất trên mạng. Biên đạo Lia Kim là một trong những người sáng lập. Kênh video của studio đăng các bài biên đạo theo nhạc pop và K-pop, quay trong phòng tập, đã trở thành hình mẫu cho rất nhiều studio khác. Nhiều biên đạo của studio dựng bài cho các nhóm K-pop.
Mô hình lan ra nơi khác
Kiểu studio vừa dạy vừa quay video, vừa nhận dựng bài cho nghệ sĩ, nay có ở nhiều nước châu Á, kể cả Việt Nam. Với người học, lớp ở các studio này là cơ hội tiếp xúc với cách biên đạo nghĩ và dựng bài.
Street Woman Fighter và sự nổi lên của vũ công
Năm 2021, kênh truyền hình Mnet phát sóng Street Woman Fighter, chương trình thi đấu giữa các nhóm nữ vũ công. Nhiều người tham gia là biên đạo và vũ công phụ hoạ từng đứng sau các nhóm K-pop, như nhóm Prowdmon của Monika, LACHICA của Gabee, HolyBang của Honey J. Chương trình có phần thi tự dựng vũ đạo, phần đấu nhảy và các nhiệm vụ biên đạo cho bài hát.
Chương trình gây sốt ở Hàn Quốc, đưa vũ công lên quảng cáo, chương trình truyền hình khác, có người hâm mộ riêng. Năm sau, phiên bản dành cho vũ công nam Street Man Fighter ra đời. Nhiều động tác trong chương trình trở thành thử thách nhảy trên mạng xã hội.
Từ góc nhìn của nghề, ý nghĩa lớn nhất là công chúng bắt đầu hỏi "ai dựng bài này", thứ trước đó ít người quan tâm.
Ghi công và quyền tác giả của vũ đạo
Một câu chuyện lớn của nghề biên đạo K-pop là ghi công. Nhiều năm, tên biên đạo hiếm khi xuất hiện cùng bài hát. Gần đây, việc ghi tên biên đạo trong video, bài đăng của công ty và chương trình đã phổ biến hơn, nhưng chưa đồng đều.
Vấn đề quyền tác giả và tiền bản quyền cho vũ đạo, khi bài nhảy được dùng đi dùng lại trong quảng cáo, chương trình hay thử thách mạng, vẫn đang được giới biên đạo nhiều nước bàn luận. Với người học và người làm cover, điều đơn giản nhất có thể làm là ghi tên biên đạo khi biết.
Học ở lớp của studio: điều nên biết
Lớp biên đạo ở các studio thường dạy một đoạn ngắn theo một bài hát trong khoảng một giờ, cuối giờ quay video theo nhóm nhỏ. Người mới thường thấy choáng vì tốc độ dạy nhanh. Vài lưu ý:
- Chọn lớp ghi rõ trình độ người mới hoặc cơ bản.
- Đến sớm khởi động; lớp biên đạo thường vào bài rất nhanh.
- Không cần thuộc hết; nhớ được nửa đoạn mà làm sạch còn hơn thuộc cả mà lộn xộn.
- Hỏi trước khi quay phim lớp; nhiều studio có quy định riêng về quay và đăng video.
Muốn thành biên đạo K-pop thì cần gì
- Nền tảng nhiều phong cách: hip hop, jazz, house, waacking, popping. Vũ đạo K-pop trộn tất cả.
- Musicality: nghe được nhiều lớp âm thanh, dựng động tác theo lời, theo tiếng trống, theo hiệu ứng.
- Tư duy đội hình và máy quay: hình khối nhóm đẹp từ phía trước và từ trên cao.
- Kỹ năng dạy: giải thích rõ ràng, sửa chi tiết nhanh.
- Danh mục bài: video biên đạo của mình, quay sạch, có nhạc rõ.
- Kiên nhẫn và mạng lưới: phần lớn biên đạo bắt đầu bằng vai trò vũ công phụ hoạ, trợ lý, rồi mới nhận bài riêng.
Góc nhìn hôm nay: học cách biên đạo nghĩ
Lần tới khi xem một bài K-pop mới, hãy thử xem như một biên đạo: động tác điểm rơi vào câu nào, đội hình đổi bao nhiêu lần, ai đứng giữa ở đoạn hát nào, đoạn nào động tác nhẹ đi để thành viên hát. Các video lớp học của studio, các tập Street Woman Fighter có phần dựng bài là tư liệu tốt để thấy quá trình ấy. Và nếu thích, hãy thử dựng tám nhịp của riêng mình theo một bài quen: đó là bước đầu tiên của mọi biên đạo.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người dựng vũ đạo cho các nhóm K-pop?
Vũ đạo K-pop do biên đạo hoặc đội biên đạo dựng, có thể là người Hàn hoặc người nước ngoài, làm việc cho công ty, cho studio vũ đạo hoặc tự do. Giám đốc trình diễn của công ty và huấn luyện viên nhảy tham gia chỉnh sửa và dạy lại.
1MILLION Dance Studio là gì?
1MILLION Dance Studio là studio vũ đạo ở Seoul, thành lập năm 2014, nổi tiếng với các video biên đạo quay trong phòng tập. Biên đạo Lia Kim là một trong những người sáng lập. Studio vừa dạy lớp vừa dựng bài cho nghệ sĩ.
Street Woman Fighter là chương trình gì?
Đây là chương trình thi đấu giữa các nhóm nữ vũ công Hàn Quốc, phát trên kênh Mnet năm 2021. Nhiều người tham gia là biên đạo, vũ công phụ hoạ của các nhóm K-pop, và chương trình đã làm nghề vũ công được biết đến rộng rãi.
Biên đạo K-pop có phải người Hàn không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Ngoài biên đạo Hàn Quốc, nhiều biên đạo từ Nhật Bản, Mỹ, châu Âu và Đông Nam Á đã góp vũ đạo cho bài K-pop, có khi nhiều người cùng dựng một bài.
Làm sao để trở thành biên đạo nhảy?
Cần nền tảng nhiều phong cách, khả năng nghe nhạc tốt, tư duy đội hình và máy quay, kỹ năng dạy và một danh mục video biên đạo của mình. Phần lớn biên đạo bắt đầu từ vũ công phụ hoạ hoặc trợ lý.
