Waacking và voguing là hai phong cách nhảy sinh ra trong câu lạc bộ đêm của cộng đồng LGBT người da màu ở Mỹ. Waacking ra đời ở Los Angeles đầu thập niên 1970 theo nhạc disco, nổi bật với cánh tay vung xoay rất nhanh qua vai. Voguing lớn lên trong văn hoá ballroom ở Harlem, New York, với các tư thế tạo dáng như người mẫu ảnh, bước catwalk và động tác ngả xuống sàn. Cả hai đều đề cao thần thái và sự tự tin.
Waacking: disco và những cánh tay
Nguồn gốc
Waacking hình thành trong các câu lạc bộ ở Los Angeles đầu thập niên 1970, nơi người đồng tính nam người da màu đến nhảy theo nhạc disco. Ban đầu nó được gọi là "punking", vốn là từ lóng miệt thị người đồng tính; cộng đồng lấy lại chữ ấy làm tên điệu nhảy của mình. Về sau, những vũ công không thuộc cộng đồng này học và gọi là "whacking", rồi "waacking".
Chương trình truyền hình ca nhạc Soul Train (bắt đầu phát từ đầu thập niên 1970) giúp waacking đến với khán giả rộng hơn. Vũ công trên sàn nhảy của chương trình mang các động tác tay, tạo dáng tới từng phòng khách nước Mỹ. Tyrone Proctor là một trong những vũ công tiên phong của waacking thường được nhắc tới.
Đặc trưng
- Arm whip (vung tay): cánh tay vung, xoay nhanh qua vai, trên đầu, theo phách nhạc. Đây là "chữ ký" của waacking.
- Pose (tạo dáng): dừng đột ngột ở tư thế đẹp, lấy cảm hứng từ ngôi sao điện ảnh Hollywood cổ điển.
- Thần thái và nét mặt: biểu cảm mạnh, nhìn thẳng khán giả, kể chuyện bằng gương mặt.
- Bước chân và di chuyển: bước diễu, xoay, kết hợp nhịp nhàng với tay.
- Musicality: bám rất sát các lớp nhạc disco, từ tiếng dây, kèn tới giọng hát.
Waacking có vẻ "toàn tay", nhưng người học sớm nhận ra tay chỉ đẹp khi thân và chân vững. Vai, cổ tay và khuỷu tay chịu nhiều lực, nên khởi động kỹ phần thân trên là bắt buộc.
Voguing: tạo dáng trong ballroom Harlem
Văn hoá ballroom
Ballroom ở Harlem là những buổi thi tổ chức bởi và cho cộng đồng người đồng tính, chuyển giới gốc Phi và gốc Latin. Người tham gia tụ thành các "house" (nhà), như những gia đình được chọn, có "mẹ", "cha" dìu dắt các thành viên trẻ. Ở buổi ball, người ta thi trong nhiều hạng mục: trang phục, dáng đi, sự "thật" của vẻ ngoài và nhảy.
Voguing là hạng mục nhảy, đặt theo tên tạp chí thời trang Vogue, vì người nhảy tạo dáng như người mẫu trên trang tạp chí. Một số house nổi tiếng như House of LaBeija, House of Xtravaganza được nhắc nhiều trong lịch sử ballroom.
Ba dòng voguing
| Dòng | Thời gian nổi lên | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Old way | Trước khoảng 1990 | Đường nét góc cạnh, đối xứng, tư thế như chữ tượng hình Ai Cập, tạo dáng sắc |
| New way | Từ khoảng cuối thập niên 1980 | Dẻo, uốn khớp, khoá tay (arm control), nhiều chuyển động cổ tay phức tạp |
| Vogue femme | Thập niên 1990 trở đi | Mềm mại, kịch tính, gồm năm yếu tố: tay, catwalk, duckwalk, xoay và ngả (spin and dip), động tác sàn |
Động tác "dip" (còn gọi là "death drop" trong cách nói đại chúng) là hình ảnh nổi tiếng của voguing: người nhảy ngả người ra sau xuống sàn, một chân gập dưới thân, đúng vào phách nhạc. Đây là động tác nguy hiểm nếu chưa tập đúng kỹ thuật; người mới chỉ nên học với giáo viên và có thảm.
Từ ballroom lên đại chúng
Năm 1990, bài hát Vogue của Madonna và phim tài liệu Paris Is Burning của Jennie Livingston đưa voguing ra thế giới. Vũ công Willi Ninja, một gương mặt lớn của ballroom, góp phần đưa voguing vào thời trang và sân khấu. Nhiều năm sau, phim truyền hình Pose và các chương trình truyền hình thực tế về ballroom lại làm voguing được biết tới với thế hệ mới.
Cộng đồng ballroom có cảm xúc lẫn lộn với sự nổi tiếng ấy: vui vì được nhìn thấy, nhưng lo khi văn hoá của mình bị mượn mà không được ghi công.
So sánh waacking và voguing
| Tiêu chí | Waacking | Voguing |
|---|---|---|
| Nơi ra đời | Câu lạc bộ ở Los Angeles | Ballroom ở Harlem, New York |
| Nhạc | Disco, funk | Nhạc ballroom, house |
| Điểm nhấn | Tay vung xoay, tạo dáng kiểu ngôi sao | Tạo dáng người mẫu, catwalk, động tác sàn |
| Cảm giác | Phóng khoáng, rực rỡ | Kịch tính, kiêu hãnh |
| Bối cảnh thi | Battle, biểu diễn | Hạng mục trong buổi ball của các house |
Hai phong cách hay bị nhầm vì cùng có tay nhanh và tạo dáng. Cách phân biệt nhanh: waacking xoay tay qua vai theo vòng, voguing vẽ đường nét, khung hình quanh mặt và thân.
Một buổi học waacking điển hình
Lớp waacking cho người mới thường đi theo trình tự:
- Khởi động thân trên: xoay vai, cổ tay, khuỷu tay, giãn cổ nhẹ.
- Vung tay cơ bản: tập từng tay, vung qua vai theo nhịp chậm, chú ý trục khuỷu tay để không giật khớp.
- Tay kết hợp: hai tay luân phiên, rồi đồng thời, đổi hướng.
- Tạo dáng: học dừng đúng phách, giữ tư thế, nhìn thẳng.
- Bước chân và di chuyển: diễu, xoay, đi vòng.
- Một đoạn ngắn theo nhạc disco, kết thúc bằng vài phút nhảy tự do.
Giáo viên waacking thường nhắc học viên "nghe nhạc trước khi vung tay": tay phải trả lời tiếng dây, tiếng kèn hay giọng hát, chứ không chỉ chạy theo phách trống.
Học waacking và voguing hôm nay
- Bắt đầu bằng nhạc: nghe disco thập niên 1970 cho waacking, nghe nhạc ballroom cho voguing.
- Khởi động vai, cổ tay, đầu gối kỹ trước mỗi buổi.
- Học nền trước, tạo dáng sau: vung tay đúng trục, catwalk đúng nhịp.
- Tập động tác sàn với giáo viên, có thảm, tăng dần. Đau lưng, đau đầu gối kéo dài thì dừng và đi khám.
- Tìm hiểu văn hoá: đọc, xem phim tài liệu, hiểu vì sao điệu nhảy ra đời.
Ai cũng có thể học waacking và voguing, bất kể giới tính hay xu hướng tính dục. Điều cộng đồng mong là người học biết và nói rõ nguồn gốc, không xoá đi những người đã tạo ra điệu nhảy.
Góc nhìn hôm nay: tự tin là kỹ năng
Waacking và voguing dạy một thứ ít phong cách nào dạy rõ bằng: thần thái. Người nhảy phải nhìn thẳng, chiếm không gian, tin vào khoảnh khắc của mình. Nhiều người học không định đi thi, chỉ muốn tự tin hơn khi đứng trước người khác. Đó là lý do các lớp waacking, voguing ngày nay có học viên đủ mọi lứa tuổi, nghề nghiệp. Muốn tìm hiểu thêm, Paris Is Burning vẫn là điểm khởi đầu tốt cho voguing, còn các bản ghi Soul Train cũ cho thấy waacking thời đầu trông như thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Waacking là gì?
Waacking là phong cách nhảy ra đời trong các câu lạc bộ ở Los Angeles đầu thập niên 1970, theo nhạc disco. Đặc trưng là cánh tay vung xoay nhanh qua vai, tạo dáng kiểu ngôi sao điện ảnh và biểu cảm mạnh.
Voguing là gì và vì sao có tên như vậy?
Voguing là phong cách nhảy từ văn hoá ballroom ở Harlem, New York. Tên đặt theo tạp chí thời trang Vogue, vì người nhảy tạo dáng như người mẫu trên trang tạp chí.
Waacking và voguing khác nhau thế nào?
Waacking ra đời ở Los Angeles theo nhạc disco, nhấn vào tay vung xoay. Voguing ra đời ở ballroom Harlem, nhấn vào tạo dáng người mẫu, catwalk và động tác sàn. Hai phong cách có nguồn gốc, nhạc và bối cảnh thi khác nhau.
Ballroom trong voguing là gì?
Ballroom là các buổi thi của cộng đồng LGBT người da màu ở New York, nơi người tham gia thi theo nhiều hạng mục như trang phục, dáng đi và nhảy. Họ tụ thành các "house" như gia đình được chọn.
Người không thuộc cộng đồng LGBT có học voguing được không?
Được. Ai cũng có thể học waacking và voguing. Cộng đồng chỉ mong người học tìm hiểu và ghi nhận nguồn gốc của điệu nhảy, tôn trọng những người đã tạo ra nó.
