Hip hop dance ra đời ở New York, bắt đầu từ những bữa tiệc khu phố ở Bronx đầu thập niên 1970, khi các DJ kéo dài đoạn nhạc trống để người trẻ nhảy. Breaking là điệu nhảy đầu tiên của văn hoá hip hop; sang thập niên 1980–1990, các điệu nhảy đứng kiểu xã giao phát triển mạnh và trở thành cái mà các lớp "hip hop" ngày nay dạy. Hip hop dance là một trong bốn trụ cột của văn hoá hip hop, bên cạnh DJ, rap và graffiti.
Bronx đầu thập niên 1970: bối cảnh ra đời
Bronx khi ấy là khu dân cư nghèo, nhiều gia đình người Mỹ gốc Phi, gốc Puerto Rico và các nước Caribe. Đường cao tốc chia cắt khu phố, nhiều toà nhà bị bỏ hoang, cháy. Người trẻ ít có chỗ giải trí tốn tiền, nên các bữa tiệc trong phòng sinh hoạt chung của chung cư, ngoài công viên, bên lề đường trở thành nơi tụ họp.
Các bữa tiệc ấy cần một người mở nhạc. Và chính cách mở nhạc đã sinh ra hip hop.
DJ Kool Herc và "break"
DJ Kool Herc, một thanh niên gốc Jamaica, thường được coi là người khai sinh văn hoá hip hop. Bữa tiệc ông và em gái tổ chức ngày 11 tháng 8 năm 1973 tại phòng sinh hoạt chung của toà nhà số 1520 Sedgwick Avenue, Bronx, hay được nhắc như mốc ra đời của hip hop.
Herc để ý rằng người nhảy hào hứng nhất ở đoạn "break" của bài, đoạn nhạc cụ khác lặng đi, chỉ còn trống và bass. Ông dùng hai đĩa giống nhau trên hai bàn xoay, lặp đi lặp lại đoạn break ấy để kéo dài. Người nhảy ở đoạn này gọi là b-boy, b-girl (break boy, break girl). Từ đó breaking ra đời.
Những DJ khác như Afrika Bambaataa, Grandmaster Flash phát triển thêm kỹ thuật DJ và xây dựng cộng đồng. Afrika Bambaataa lập tổ chức Universal Zulu Nation, góp phần định hình hip hop như một văn hoá với các trụ cột rõ ràng.
Bốn trụ cột của văn hoá hip hop
| Trụ cột | Là gì | Liên hệ với nhảy |
|---|---|---|
| DJ | Người mở và pha nhạc trên bàn xoay | Tạo ra đoạn break để nhảy |
| MC / rap | Người cầm micro, ban đầu khuấy động bữa tiệc, về sau thành rap | Giữ không khí, gọi người nhảy |
| Breaking | Điệu nhảy đầu tiên của hip hop | Chính là nhảy |
| Graffiti | Vẽ chữ, hình trên tường, toa tàu điện | Cùng thế hệ, cùng tinh thần thể hiện mình |
Nhiều người trong cộng đồng thêm trụ cột thứ năm là "kiến thức": hiểu lịch sử và giá trị của văn hoá mình đang tham gia.
Từ breaking đến hip hop đứng
Breaking là điệu nhảy của thập niên 1970, với phần nhảy đứng (toprock), bước chân trên sàn (footwork), động tác xoay (power move) và dừng tạo dáng (freeze). Phần thi đấu và kỹ thuật breaking đã có bài riêng; ở đây chỉ cần biết nó là gốc.
Sang thập niên 1980, khi rap trở thành dòng nhạc chính và nhịp chậm lại, người trẻ ở New York nhảy nhiều hơn ở tư thế đứng. Các điệu nhảy xã giao (party dance) lần lượt xuất hiện, mỗi điệu có tên riêng, lan qua các bữa tiệc, video ca nhạc, chương trình truyền hình. Một số tên quen thuộc:
- Running man: chạy tại chỗ, chân trượt lùi.
- Roger Rabbit: bước nhảy lùi kèm vung tay.
- Cabbage patch: tay khuấy vòng trước ngực.
- Wop: lắc thân và vai theo nhịp.
- Kick step, bart simpson, happy feet: các bước chân nhanh.
Thập niên 1990, các nhóm vũ công New York kết hợp các điệu xã giao này thành những đoạn biên đạo cho video ca nhạc. Ở châu Á và châu Âu, lối nhảy này được gọi là "new style" hay "hip hop freestyle". Đây là nền của các lớp hip hop thương mại hiện nay.
Cảm giác "groove": thứ làm nên hip hop
Hip hop dance không định nghĩa bằng động tác, mà bằng cảm giác. Người trong nghề nói về groove: cách cơ thể nhún, nảy, dồn trọng lượng theo nhạc. Hai kiểu nhún cơ bản:
- Down: thân và đầu gối hạ xuống trên phách.
- Up: thân nảy lên trên phách.
Từ hai kiểu này có vô số biến thể: nhún ngực, lắc vai, xoay hông. Một người có groove tốt chỉ đứng đổi trọng lượng hai chân cũng thấy "chất". Đó là lý do giáo viên hip hop bắt học viên nhún hàng chục phút trước khi dạy bài.
Hip hop dance cũng rất coi trọng cá tính. Không có tư thế chuẩn như ballet. Cùng một bước, mỗi người làm ra một màu riêng, và đó được coi là điều tốt.
Hip hop đi khắp thế giới
Đầu thập niên 1980, phim ảnh, video ca nhạc và truyền hình đưa breaking và hip hop ra khỏi New York. Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc nhanh chóng có cộng đồng nhảy riêng. Đến thập niên 1990–2000, hip hop là nền tảng cho vũ đạo nhạc pop, R&B và về sau là K-pop.
Ở mỗi nơi, hip hop được bản địa hoá. Nhật Bản và Hàn Quốc nổi tiếng với các nhóm nhảy biên đạo rất chính xác; Pháp có cộng đồng hip hop và house mạnh. Nhưng các vũ công giỏi ở đâu cũng quay về học những điệu xã giao gốc New York để hiểu nền.
Mốc thời gian tóm tắt
- Đầu thập niên 1970: tiệc khu phố ở Bronx, DJ kéo dài đoạn break, breaking ra đời.
- 11/8/1973: bữa tiệc của DJ Kool Herc tại 1520 Sedgwick Avenue, mốc thường được nhắc.
- Cuối thập niên 1970: rap thu âm thành đĩa, hip hop vượt khỏi Bronx.
- Thập niên 1980: các điệu nhảy xã giao đứng nở rộ, hip hop lan ra thế giới qua phim, video.
- Thập niên 1990: hip hop đứng thành vũ đạo video ca nhạc, hình thành lối "new style".
- Thập niên 2000 trở đi: hip hop thành nền của vũ đạo pop, K-pop và các lớp nhảy thương mại khắp nơi.
Góc nhìn hôm nay: học hip hop sao cho đúng chất
Lớp hip hop ngày nay thường dạy một đoạn biên đạo theo bài hát đang thịnh. Điều đó vui và có ích, nhưng nếu chỉ học bài, người học dễ chỉ nhớ động tác mà thiếu groove. Vài gợi ý:
- Tìm lớp nền tảng (foundation) dạy nhún và các bước xã giao gốc.
- Nghe nhạc hip hop các thập niên 1980–1990 để quen với nhịp gốc.
- Thử nhảy tự do vài phút mỗi buổi, không theo bài.
- Tìm hiểu tên và nguồn gốc mỗi bước khi học.
Muốn biết thêm, có thể xem các phim tài liệu về những năm đầu của hip hop ở Bronx, ghé các buổi giao lưu nhảy tự do ở thành phố mình. Ngày 11 tháng 8 hằng năm, nhiều nơi trên thế giới nhắc lại bữa tiệc năm 1973 như sinh nhật của hip hop.
Câu hỏi thường gặp
Hip hop dance ra đời khi nào và ở đâu?
Hip hop dance ra đời ở khu Bronx, New York, đầu thập niên 1970, trong các bữa tiệc khu phố. Bữa tiệc của DJ Kool Herc ngày 11/8/1973 thường được nhắc như mốc khai sinh văn hoá hip hop.
Ai được coi là cha đẻ của hip hop?
DJ Kool Herc thường được gọi là cha đẻ của hip hop vì ông kéo dài đoạn break trong nhạc để người trẻ nhảy. Afrika Bambaataa và Grandmaster Flash cũng là những người tiên phong quan trọng.
Bốn trụ cột của văn hoá hip hop là gì?
Bốn trụ cột gồm DJ, MC (rap), breaking và graffiti. Nhiều người trong cộng đồng thêm trụ cột thứ năm là kiến thức, tức là hiểu lịch sử và giá trị của văn hoá hip hop.
Hip hop dance khác breaking thế nào?
Breaking là điệu nhảy đầu tiên của hip hop, có nhiều động tác trên sàn và xoay người. Hip hop dance đứng, phát triển từ thập niên 1980, gồm các điệu nhảy xã giao với nhún người và bước chân, ít động tác sàn.
Groove trong hip hop là gì?
Groove là cách cơ thể nhún, nảy và dồn trọng lượng theo nhạc. Hai kiểu nhún cơ bản là down (hạ xuống trên phách) và up (nảy lên trên phách). Groove tốt là thứ làm cho động tác hip hop có chất.
