Nhảy đường phố (street dance) là tên gọi chung cho các phong cách nhảy ra đời ngoài trường lớp, trong các bữa tiệc khu phố, câu lạc bộ đêm và sân trường ở Mỹ từ cuối thập niên 1960 trở đi. Có thể chia thành ba nhóm lớn: nhóm gắn với nhạc funk như locking, popping, breaking; nhóm hip hop và house; nhóm từ câu lạc bộ đêm như waacking, voguing. Người mới không cần học hết, chỉ cần biết bản đồ để chọn đúng lớp hợp với gu nhạc và cơ thể mình.
"Đường phố" nghĩa là gì
Chữ "đường phố" không có nghĩa là nhảy ngoài đường. Nó nói về nguồn gốc: các điệu này do chính người trẻ ở những khu dân cư nghèo, trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi và gốc Latin, sáng tạo ra để vui, để giao lưu, để thể hiện mình. Không có viện hàn lâm nào đặt luật. Động tác được truyền tay từ người này sang người khác, ở bữa tiệc, sân bóng rổ, hành lang trường học.
Vì thế mỗi phong cách gắn chặt với một loại nhạc, một thành phố và một nhóm người cụ thể. Học nhảy đường phố nghiêm túc là học cả lịch sử ấy, không chỉ học động tác.
Ngày nay, nhiều người dùng chữ "hip hop" để gọi chung mọi kiểu nhảy đường phố. Cách gọi này tiện nhưng không chính xác. Locking và popping ra đời trước hip hop; house và waacking gắn với nhạc khác hẳn. Biết phân biệt giúp người mới tìm đúng lớp, đúng nhạc.
Nhóm funk: locking, popping và breaking
Ba phong cách này ra đời trong khoảng cuối thập niên 1960 đến thập niên 1970, cùng lấy nhạc funk và soul làm nền.
- Locking: ra đời ở Los Angeles, gắn với Don Campbell và nhóm The Lockers. Đặc trưng là những cú "khoá" dừng đột ngột giữa chuyển động, chỉ tay, xoay cổ tay, kèm nét mặt vui nhộn, rất hợp sân khấu.
- Popping: phát triển ở California, gắn với nhóm Electric Boogaloos. Người nhảy co giật cơ nhanh để tạo cú "bật" trên nhịp, kết hợp với nhiều kỹ thuật như sóng người, chuyển động như rô bốt.
- Breaking: ra đời ở khu Bronx, New York, với các động tác trên sàn và xoay người. Breaking đã có bài riêng ở mảng thi đấu, ở đây chỉ nhắc để hoàn thiện bản đồ.
Locking, popping và breaking đều có văn hoá đấu (battle) riêng; phần đó được kể ở những bài chuyên về thi đấu. Với người mới học, điểm chung đáng nhớ là cả ba đòi hỏi nghe rõ phách mạnh của nhạc funk và có nhiều kỹ thuật nền phải tập riêng.
Nhóm hip hop và house
Hip hop dance
Hip hop dance theo nghĩa hẹp là các điệu nhảy xã giao (party dance) đứng, phát triển ở New York từ thập niên 1980–1990 theo nhạc hip hop. Nó dùng nhiều nhún người (bounce), dồn trọng lượng vào nhịp, động tác chân và thân trên thoải mái. Đây thường là lớp đầu tiên người mới đăng ký.
House dance
House dance đi theo nhạc house, tiết tấu đều và nhanh hơn hip hop. Nổi bật là bước chân phức tạp, chuyển động thân dập dềnh liên tục gọi là "jack", và những động tác lướt xuống sàn. House đòi hỏi sức bền vì nhạc ít khi dừng.
Nhóm câu lạc bộ đêm: waacking và voguing
- Waacking: ra đời trong các câu lạc bộ ở Los Angeles đầu thập niên 1970, theo nhạc disco. Đặc trưng là cánh tay vung xoay rất nhanh qua vai, các tư thế tạo dáng dứt khoát.
- Voguing: lớn lên trong các buổi ballroom ở Harlem, New York, của cộng đồng LGBT người da màu. Người nhảy tạo dáng như người mẫu ảnh, có các bước đi catwalk, xoay, ngã người xuống sàn.
Hai phong cách này rất giàu tính biểu diễn, chú trọng thần thái và đường nét, khác với cảm giác "chill" của hip hop xã giao.
Các phong cách và nhánh mới hơn
- Krump: ra đời ở Los Angeles đầu những năm 2000, động tác mạnh, dồn năng lượng cảm xúc. Thường được biết qua các cuộc đấu.
- Dancehall: từ Jamaica, đi theo nhạc dancehall, có kho bước nhảy mang tên riêng do người sáng tạo đặt.
- Choreography (nhảy biên đạo): không hẳn là một phong cách, mà là cách dựng bài nhảy theo một bản nhạc, trộn nhiều phong cách. Phần lớn video nhảy trên mạng và nhảy K-pop thuộc nhóm này.
- Nhảy K-pop: vũ đạo của các nhóm nhạc Hàn Quốc, lấy chất liệu từ hip hop, jazz, waacking, popping và nhiều phong cách khác, nhấn vào sự đồng đều của cả nhóm.
- Shuffle: nhảy theo nhạc điện tử với các bước chân trượt nhanh, ra đời từ cảnh rave ở Melbourne, Úc.
Bảng so sánh nhanh
| Phong cách | Nơi ra đời | Nhạc nền | Cảm giác | Độ khó với người mới |
|---|---|---|---|---|
| Hip hop (xã giao) | New York | Hip hop, R&B | Thoải mái, nhún theo nhịp | Dễ bắt đầu |
| Locking | Los Angeles | Funk, soul | Vui, sân khấu, dừng khoá | Vừa phải |
| Popping | California | Funk, electro | Bật cơ, sắc nét | Cần kiên nhẫn tập kỹ thuật cơ |
| House | New York, Chicago | House | Liên tục, chân nhanh | Cần sức bền |
| Waacking | Los Angeles | Disco | Phóng khoáng, tạo dáng | Dễ bắt đầu, khó làm đẹp |
| Voguing | Harlem, New York | Nhạc ballroom, house | Thần thái, kịch tính | Cần độ dẻo cho phần sàn |
| Breaking | Bronx, New York | Breakbeat, funk | Mạnh, nhào lộn trên sàn | Khó, cần sức và tập an toàn |
Người mới nên bắt đầu từ đâu
- Chọn theo nhạc mình thích nghe. Nếu mê disco và nhạc vui, thử waacking hoặc locking. Thích hip hop, R&B thì vào lớp hip hop. Thích nhạc điện tử thì house hoặc shuffle.
- Bắt đầu bằng lớp nền tảng (foundation) thay vì lớp nhảy theo bài. Lớp nền dạy nhún, bước cơ bản, cách nghe nhạc, giúp học bài nào sau này cũng nhanh.
- Học thêm lớp biên đạo để luyện trí nhớ động tác và nhảy theo nhóm.
- Xem nhảy tự do (freestyle) ở các buổi giao lưu để hiểu văn hoá, cách mọi người tôn trọng nhau khi đứng trong vòng tròn.
- Khởi động kỹ: cổ chân, đầu gối, cổ tay là ba chỗ dễ đau nhất. Đau kéo dài hay sưng thì nghỉ và đi khám.
Góc nhìn hôm nay: tôn trọng gốc gác
Nhảy đường phố ngày nay có mặt trong lớp học thương mại, sân khấu ca nhạc, quảng cáo và cả Thế vận hội (breaking ở Paris 2024). Nhưng những người đi trước luôn nhắc người mới một điều: hãy biết mình đang nhảy cái gì, nó đến từ đâu, ai đã tạo ra nó. Gọi đúng tên phong cách, tìm hiểu những người tiên phong, học từ giáo viên đã thật sự sống trong cộng đồng ấy là cách tôn trọng đơn giản nhất.
Muốn tìm hiểu thêm, có thể tìm các phim tài liệu về văn hoá hip hop và ballroom, các buổi workshop của nghệ sĩ quốc tế đến dạy, và các buổi giao lưu tự do ở thành phố mình. Một buổi đứng xem cypher đôi khi dạy nhiều hơn mười video hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Nhảy đường phố gồm những phong cách nào?
Các phong cách chính gồm hip hop, locking, popping, breaking, house, waacking, voguing, krump và dancehall. Ngoài ra có nhảy biên đạo, nhảy K-pop và shuffle là những dạng kết hợp hoặc phát triển sau này.
Hip hop và nhảy đường phố có phải là một không?
Không hẳn. Hip hop là một phong cách trong nhảy đường phố. Locking và popping ra đời trước văn hoá hip hop, còn house, waacking, voguing gắn với nhạc house và disco, không phải nhạc hip hop.
Người mới nên học phong cách nhảy nào trước?
Nên chọn theo loại nhạc mình thích. Hip hop xã giao và waacking thường dễ bắt đầu. Dù chọn gì, nên vào lớp nền tảng trước để học nhún, bước cơ bản và cách nghe nhạc.
Popping và locking khác nhau thế nào?
Locking dùng những cú dừng khoá đột ngột, chỉ tay, xoay cổ tay, mang tính vui nhộn. Popping dùng việc co giật cơ nhanh để tạo cú bật trên nhịp, cảm giác sắc nét, máy móc hơn. Cả hai đều theo nhạc funk.
Waacking và voguing có giống nhau không?
Hai phong cách đều ra đời từ câu lạc bộ đêm và giàu tính tạo dáng, nhưng khác nguồn gốc. Waacking từ các câu lạc bộ disco ở Los Angeles, chú trọng tay vung xoay nhanh. Voguing từ văn hoá ballroom ở Harlem, chú trọng tạo dáng, catwalk và động tác sàn.
