Khiêu vũ phương Tây vào Việt Nam từ thời Pháp thuộc, qua các vũ trường ở Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng những năm 1930, khi người Việt gọi vui là "nhảy đầm". Sau nhiều thăng trầm, từ cuối thập niên 1980 khiêu vũ nở rộ trở lại trong các câu lạc bộ ở nhà văn hoá, công viên, và từ thập niên 1990 khiêu vũ thể thao được tổ chức bài bản với liên đoàn, giải đấu, vận động viên thi đấu khu vực. Ngày nay ở Việt Nam song song tồn tại khiêu vũ xã hội của người trung niên, khiêu vũ thể thao của trẻ em và vận động viên, cùng các điệu nhảy đôi mới như salsa, bachata, tango Argentina, swing.
"Nhảy đầm": khiêu vũ thời Pháp thuộc
Đầu thế kỷ 20, người Pháp mang theo văn hoá vũ hội tới các đô thị Đông Dương. Ban đầu khiêu vũ chủ yếu diễn ra trong các câu lạc bộ, khách sạn, dinh thự dành cho người Pháp và giới thượng lưu bản xứ. Chữ "đầm" trong "nhảy đầm" có gốc từ chữ "dame" (quý bà) trong tiếng Pháp, một cách gọi dân dã chỉ việc nhảy với các bà, các cô kiểu Tây.
Đến những năm 1930, các vũ trường (dancing) mở ra ở Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng, có ban nhạc, có vũ nữ nhảy cùng khách. Báo chí thời ấy tranh luận khá nhiều về chuyện này: người coi đó là lối sống văn minh, người lo ngại về đạo đức và chuyện tiêu tiền. Các điệu phổ biến là valse, tango, foxtrot, rumba, những điệu khiêu vũ đôi đang thịnh hành ở châu Âu.
Hai miền, hai nhịp sau năm 1954
Ở miền Bắc sau năm 1954, khiêu vũ kiểu vũ trường không còn phổ biến trong đời sống thường ngày. Múa tập thể, các điệu múa dân tộc, văn nghệ quần chúng được khuyến khích hơn. Khiêu vũ đôi vẫn còn ở một số buổi giao lưu, dạ hội, nhưng hiếm.
Ở miền Nam, Sài Gòn có đời sống vũ trường sôi động hơn, với các ban nhạc, phòng trà, vũ trường theo xu hướng quốc tế, từ cha cha cha tới twist, rock and roll của thập niên 1960. Khiêu vũ cũng có lúc bị hạn chế theo các quy định của chính quyền thời ấy. Tư liệu về đời sống khiêu vũ Sài Gòn trước 1975 chủ yếu nằm trong hồi ký, báo cũ và ảnh tư liệu, nên các chi tiết cụ thể cần đối chiếu nhiều nguồn.
Câu lạc bộ khiêu vũ: từ cuối thập niên 1980
Sau Đổi mới, khiêu vũ trở lại mạnh mẽ trong một hình thức rất Việt Nam: câu lạc bộ khiêu vũ ở nhà văn hoá, cung văn hoá lao động, sân của cơ quan, và cả ở công viên, bờ hồ buổi sáng sớm, buổi tối. Thành viên đông nhất là người trung niên và cao tuổi, tìm tới khiêu vũ như một cách tập thể dục, giao lưu, giữ tinh thần vui.
Khiêu vũ ở các câu lạc bộ này thường gọi là khiêu vũ phổ thông hay khiêu vũ xã hội, với những cách gọi riêng mà người trong giới đều hiểu:
| Cách gọi quen ở câu lạc bộ | Gần với điệu nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Valse (van) | Waltz | Có van chậm và van nhanh (gần Viennese Waltz) |
| Boston | Một kiểu waltz chậm cũ | Tên giữ lại từ thời các điệu Boston ở phương Tây |
| Slow, Fox | Foxtrot, các điệu nhịp 4 chậm | Cách nhảy đơn giản hơn Slow Foxtrot thể thao |
| Tango | Tango phòng trà | Thường là tango kiểu cũ, chưa phải tango thể thao chuẩn |
| Rumba, Cha cha cha, Paso | Các điệu Latin | Nhảy theo nhạc Việt và nhạc quốc tế quen thuộc |
| Bebop | Họ hàng của jive, swing | Phong cách riêng của các câu lạc bộ Việt, nhanh và vui |
Một nét đáng chú ý là các câu lạc bộ nhảy theo rất nhiều nhạc Việt: nhạc trữ tình, nhạc tiền chiến, nhạc vàng, nhạc trẻ được phối lại theo nhịp từng điệu. Nhờ vậy khiêu vũ trở nên gần gũi với người lớn tuổi.
Song song có "dân vũ", những bài nhảy tập thể theo nhạc, nhiều người cùng làm một chuỗi động tác giống nhau, không cần bạn nhảy. Dân vũ phổ biến ở trường học, khu dân cư, các buổi sinh hoạt đoàn thể.
Khiêu vũ thể thao: từ thập niên 1990
Khiêu vũ thể thao theo chuẩn quốc tế (5 điệu Standard, 5 điệu Latin) bắt đầu được giới thiệu ở Việt Nam từ thập niên 1990, qua giao lưu với giáo viên, vận động viên nước ngoài và các giải đấu trong khu vực. Dần dần hình thành các câu lạc bộ, trung tâm huấn luyện, rồi Liên đoàn Khiêu vũ Thể thao Việt Nam, hệ thống giải vô địch toàn quốc và các giải mở rộng.
Điểm khác biệt lớn với khiêu vũ câu lạc bộ là:
- Bộ bước chuẩn quốc tế, dạy theo giáo trình, chấm theo tiêu chí kỹ thuật.
- Vận động viên trẻ, nhiều em bắt đầu từ tiểu học ở nhà thiếu nhi, câu lạc bộ thể thao.
- Thi đấu theo hạng tuổi, hạng trình độ, có vận động viên dự các giải khu vực và quốc tế.
Khiêu vũ thể thao từng có mặt ở một số kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á, và Việt Nam thường được xếp vào nhóm có phong trào mạnh ở Đông Nam Á. Thành tích cụ thể từng kỳ nên tra trên trang của liên đoàn hoặc ban tổ chức đại hội.
Truyền hình và làn sóng mới
Chương trình Bước nhảy hoàn vũ lên sóng từ năm 2010, đưa khiêu vũ thể thao tới khán giả đại chúng qua những cặp người nổi tiếng nhảy cùng vũ công chuyên nghiệp. Nhiều phụ huynh cho con đi học khiêu vũ sau khi xem chương trình, và nhiều người trẻ nhìn khiêu vũ khác đi: không còn là thú vui riêng của người lớn tuổi.
Cùng thời gian, các cộng đồng nhảy đôi xã hội kiểu mới hình thành ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng: salsa, bachata, kizomba, tango Argentina, lindy hop. Những cộng đồng này nhỏ hơn nhưng năng động, có lớp học, social hằng tuần và giao lưu với các lễ hội nhảy trong khu vực.
Ba thế giới khiêu vũ hôm nay
| Khiêu vũ câu lạc bộ | Khiêu vũ thể thao | Nhảy đôi xã hội mới | |
|---|---|---|---|
| Người tham gia | Chủ yếu trung niên, cao tuổi | Trẻ em, thanh thiếu niên, vận động viên | Người trẻ, người đi làm |
| Nơi nhảy | Nhà văn hoá, công viên, sân cơ quan | Phòng tập, nhà thi đấu | Quán bar, phòng tập, nhà hàng |
| Mục đích | Sức khoẻ, giao lưu, niềm vui | Thi đấu, rèn luyện, biểu diễn | Giao lưu, ứng tác, văn hoá nhảy |
| Điệu chính | Valse, Boston, Slow, Tango, Rumba, Bebop | 10 điệu Standard và Latin | Salsa, bachata, tango Argentina, swing |
Bắt đầu học khiêu vũ ở Việt Nam
- Người trung niên, cao tuổi: câu lạc bộ ở nhà văn hoá phường, xã là lựa chọn gần nhà, nhịp vừa sức. Nên khởi động kỹ, tránh xoay quá nhanh, và hỏi bác sĩ nếu có bệnh tim mạch, xương khớp.
- Trẻ em: lớp khiêu vũ thể thao ở nhà thiếu nhi, trung tâm văn hoá. Phụ huynh nên chọn nơi coi trọng niềm vui và an toàn hơn thành tích, và hỏi kỹ quy định trang phục, trang điểm theo hạng tuổi khi con đi thi.
- Người trẻ, người đi làm: muốn thi thì vào câu lạc bộ khiêu vũ thể thao; muốn giao lưu thì thử lớp salsa, bachata, swing.
- Cặp đôi sắp cưới: nhiều nơi dạy một bài waltz hoặc rumba ngắn trong vài buổi.
Học phí, lịch học khác nhau rất nhiều giữa các nơi; cách chắc nhất là hỏi trực tiếp và học thử một buổi.
Câu hỏi thường gặp
Khiêu vũ du nhập vào Việt Nam từ khi nào?
Khiêu vũ phương Tây vào Việt Nam từ thời Pháp thuộc, phổ biến ở các vũ trường Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng từ khoảng những năm 1930. Người Việt khi ấy gọi vui là "nhảy đầm".
Vì sao gọi là "nhảy đầm"?
Chữ "đầm" có gốc từ chữ "dame" (quý bà) trong tiếng Pháp. "Nhảy đầm" là cách gọi dân dã việc khiêu vũ kiểu phương Tây, nhảy đôi với phụ nữ.
Bebop trong khiêu vũ Việt Nam là điệu gì?
Bebop là cách gọi quen ở các câu lạc bộ khiêu vũ Việt Nam cho một điệu nhanh, vui, họ hàng với jive và swing. Đây là phong cách riêng của khiêu vũ phổ thông ở Việt Nam, khác với Jive trong khiêu vũ thể thao.
Khiêu vũ thể thao ở Việt Nam bắt đầu khi nào?
Khiêu vũ thể thao theo chuẩn quốc tế được giới thiệu ở Việt Nam từ thập niên 1990, sau đó hình thành câu lạc bộ, liên đoàn và hệ thống giải đấu. Khiêu vũ thể thao từng có mặt ở một số kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á.
Người lớn tuổi học khiêu vũ có tốt không?
Khiêu vũ nhẹ giúp vận động, giữ thăng bằng và tinh thần vui vẻ, nên rất phổ biến ở người trung niên và cao tuổi. Người có bệnh tim mạch, xương khớp nên hỏi bác sĩ trước và chọn điệu, tốc độ vừa sức.