Khiêu vũ thể thao: 5 điệu Standard và 5 điệu Latin gồm những điệu nào

Khiêu vũ thể thao (DanceSport) gồm 10 điệu chia thành hai nhóm: 5 điệu Standard là Waltz, Tango, Viennese Waltz, Slow Foxtrot, Quickstep và 5 điệu Latin là Samba, Cha cha cha, Rumba, Paso Doble, Jive. Các cặp thi đấu nhảy lần lượt từng điệu theo đúng thứ tự đó, được giám khảo chấm về kỹ thuật, nhịp, phối hợp đôi và trình diễn. Salsa, bachata, tango Argentina dù rất phổ biến nhưng không nằm trong 10 điệu này.

Khiêu vũ thể thao là gì

Khiêu vũ thể thao là cách gọi khiêu vũ đôi khi được tổ chức thành môn thi đấu, có luật, có hạng tuổi, hạng trình độ, có liên đoàn quốc gia và quốc tế. Tổ chức thể thao lớn nhất của môn này là Liên đoàn Khiêu vũ Thể thao Thế giới (WDSF, World DanceSport Federation), trước đây mang tên IDSF. WDSF được Uỷ ban Olympic Quốc tế công nhận, và cũng là liên đoàn phụ trách môn breaking khi môn này có mặt tại Olympic Paris 2024. Còn hệ thống thi đấu dành cho vận động viên chuyên nghiệp lâu đời khác là Hội đồng Khiêu vũ Thế giới (WDC).

Gốc của khiêu vũ thể thao là khiêu vũ phòng trà (ballroom) ở Anh đầu thế kỷ 20. Các hiệp hội giáo viên dạy nhảy ở Anh, nổi bật là ISTD (Imperial Society of Teachers of Dancing), đã chuẩn hoá bước, nhịp, kỹ thuật của từng điệu để dạy và thi. Vì vậy người ta còn gọi nhóm Standard là "kiểu Anh" (English style hay International style). Lễ hội khiêu vũ Blackpool ở Anh, tổ chức từ năm 1920, đến nay vẫn được xem là một trong những giải danh giá nhất.

Năm điệu Standard: khung tay cố định, lướt khắp sàn

Ở nhóm Standard, hai người nhảy trong tư thế ôm kín suốt bài: tay nam đặt sau bả vai nữ, tay trái nam nắm tay phải nữ, thân trên hai người áp nhẹ ở vùng bụng – ngực phải. Họ không tách nhau ra. Cả cặp di chuyển ngược chiều kim đồng hồ quanh sàn nhảy (line of dance), như một vòng đua.

Giám khảo nhìn vào tư thế, độ ổn định của khung tay (frame), cách dùng sàn, chuyển động lên xuống (rise and fall), độ nghiêng thân (sway) và sự đồng bộ giữa hai người. Một cặp Standard giỏi trông như một khối duy nhất trôi trên sàn.

Năm điệu Latin: tách ra, áp lại, hông và chân

Nhóm Latin có nguồn gốc đa dạng: Cuba, Brazil, Tây Ban Nha, Mỹ. Khác Standard, hai người thường tách ra, nối với nhau qua một tay hay hai tay, có lúc hoàn toàn không chạm. Cặp nhảy ít di chuyển quanh sàn (trừ Samba và Paso Doble), tập trung vào chuyển động hông, chân duỗi thẳng, các đường tay và biểu cảm.

Mỗi điệu Latin được giới thiệu kỹ hơn trong bài riêng về năm điệu Latin của danh mục này.

Một trận thi đấu diễn ra thế nào

Thi đấu khiêu vũ thể thao không phải từng cặp lên nhảy riêng. Nhiều cặp cùng vào sàn một lúc, mỗi điệu kéo dài khoảng một phút rưỡi đến hai phút. Giám khảo đứng quanh sàn, theo dõi tất cả rồi chọn cặp vào vòng sau.

• Vòng loại: nhiều cặp, giám khảo đánh dấu chọn những cặp đi tiếp.
• Bán kết, chung kết: chung kết thường có sáu cặp, giám khảo xếp hạng từng điệu, kết quả được tổng hợp theo phương pháp xếp hạng riêng của môn (hệ thống skating).
• Thứ tự điệu luôn cố định: Standard là Waltz – Tango – Viennese Waltz – Slow Foxtrot – Quickstep; Latin là Samba – Cha cha cha – Rumba – Paso Doble – Jive.
• Hạng thi: chia theo tuổi (thiếu nhi, thiếu niên, trẻ, người lớn, trung niên) và theo trình độ. Ở hạng nhỏ, có khi chỉ thi 2–3 điệu cơ bản.
• Ten Dance: nội dung dành cho cặp thi cả 10 điệu, rất nặng về thể lực.

WDSF những năm gần đây áp dụng thêm cách chấm theo tiêu chí tách riêng (chất lượng kỹ thuật, chuyển động theo nhạc, kỹ năng đôi, trình diễn) ở nhiều giải, nhằm giảm cảm tính.

Trang phục: không chỉ để đẹp

Trang phục khiêu vũ thể thao có quy định theo hạng tuổi, nhất là với trẻ em (hạn chế đính đá, cắt xẻ, trang điểm). Ở hạng người lớn:

• Standard: nam mặc đuôi tôm (tailsuit), nữ mặc váy dài xoè, nhẹ, có khi có vạt vải ở tay. Váy dài giúp khán giả thấy đường di chuyển trôi chảy.
• Latin: nam mặc áo ôm, quần dài; nữ mặc váy ngắn, có tua rua hoặc vạt vải bay theo chuyển động hông, chân để lộ đường chân duỗi.
• Giày: giày Standard của nữ gót thấp hơn, kín mũi; giày Latin hở, gót cao hơn, linh hoạt ở lòng bàn chân. Đế giày là da lộn để trượt và xoay trên sàn gỗ.

Vì sao salsa, bachata, tango Argentina không có trong 10 điệu

Nhiều người mới tìm hiểu thắc mắc chuyện này. Lý do là 10 điệu thể thao được chuẩn hoá từ khiêu vũ phòng trà ở Anh, có giáo trình, có bộ bước được công nhận, có cách chấm thống nhất. Salsa, bachata, tango Argentina là các điệu nhảy xã hội (social dance) sống ở câu lạc bộ, quán bar, các buổi tiệc nhảy, chủ yếu dựa trên ứng tác giữa người dẫn và người theo. Chúng có giải thi riêng, liên đoàn riêng, nhưng không thuộc hệ thống khiêu vũ thể thao 10 điệu.

Cũng cần phân biệt "Tango" trong nhóm Standard với tango Argentina: hai thứ có chung tổ tiên nhưng khác nhau từ tư thế, nhạc tới tinh thần. Xem bài so sánh riêng trong danh mục.

Khiêu vũ thể thao ở các đại hội thể thao

Khiêu vũ thể thao từng có mặt ở Đại hội Thể thao châu Á (Asiad) năm 2010 tại Quảng Châu, và xuất hiện ở một số kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á. Ở Đông Nam Á, Việt Nam là một trong những nước có phong trào mạnh. Môn này nhiều lần được đề xuất vào Olympic nhưng các điệu đôi truyền thống đến nay chưa được đưa vào; breaking là nội dung khiêu vũ đầu tiên thi đấu tại Olympic (Paris 2024).

Muốn bắt đầu học thì chọn điệu nào

• Người thích nhẹ nhàng, thanh lịch: bắt đầu với Waltz, sau đó Slow Foxtrot.
• Người thích nhịp vui, linh hoạt: Cha cha cha thường là điệu Latin đầu tiên vì bước rõ ràng, tốc độ vừa phải.
• Người muốn khoẻ: Jive và Quickstep rất tốn sức, nên học sau khi đã có nền.
• Người muốn nhảy ở tiệc, ở câu lạc bộ: có thể chọn thêm điệu xã hội như salsa, bachata, vốn dễ gặp bạn nhảy hơn.

Muốn biết thêm luật và lịch giải chính thức, có thể xem trang của WDSF và Liên đoàn Khiêu vũ Thể thao Việt Nam. Xem trực tiếp một giải trong nước là cách nhanh nhất để thấy 10 điệu khác nhau thế nào.