Tango Argentina là điệu nhảy đôi ra đời cuối thế kỷ 19 ở vùng sông Río de la Plata, quanh hai thành phố Buenos Aires (Argentina) và Montevideo (Uruguay), trong các khu dân nghèo đông người nhập cư. Đặc trưng của nó là vòng ôm (abrazo) gần, ngẫu hứng hoàn toàn theo sự dẫn – theo giữa hai người, và những bước đi chậm rãi theo nhạc. Năm 2009, UNESCO ghi danh tango là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại, theo hồ sơ chung của Argentina và Uruguay.
Nguồn gốc: những khu ngoại ô bên bờ sông
Cuối thế kỷ 19, Buenos Aires và Montevideo đón hàng trăm nghìn người nhập cư từ Ý, Tây Ban Nha và nhiều nước châu Âu khác, cùng người từ nông thôn lên thành phố. Họ sống chen chúc trong các khu nhà tập thể (conventillo) và khu ngoại ô nghèo (arrabal). Trong những không gian ấy, nhiều dòng âm nhạc và nhảy múa trộn vào nhau: habanera từ Cuba, milonga của vùng đồng cỏ, nhịp candombe của cộng đồng gốc Phi, các điệu nhảy đôi châu Âu.
Tango thành hình từ hỗn hợp đó. Những năm đầu, nó bị giới thượng lưu coi thường vì gắn với các quán rượu, khu dân nghèo. Câu chuyện quen thuộc kể rằng đàn ông từng tập với nhau ngoài phố trước khi đi nhảy, vì phụ nữ ít. Các sử gia vẫn tranh luận về mức độ chính xác của nhiều giai thoại quanh nguồn gốc tango, nên những chi tiết lãng mạn nên được đọc như truyền thuyết của một điệu nhảy hơn là sử liệu.
Paris và sự trở về
Khoảng những năm 1912–1913, tango gây sốt ở Paris, rồi London, New York. Người châu Âu học nó qua các nghệ sĩ, giáo viên Argentina sang biểu diễn. Từ sự hâm mộ ở Paris, tango được giới thượng lưu Buenos Aires nhìn lại và chấp nhận. Đây là một nghịch lý thú vị: điệu nhảy của khu ngoại ô phải đi một vòng qua châu Âu mới được thành phố của mình trọng vọng.
Cũng từ Paris và London, tango được các giáo viên Anh chuẩn hoá thành điệu Tango trong khiêu vũ phòng trà, sau này là một điệu Standard của khiêu vũ thể thao. Vì vậy ngày nay có hai "tango" khác nhau xa, được so sánh kỹ trong bài riêng.
Thời hoàng kim của tango
Giai đoạn khoảng từ giữa thập niên 1930 đến giữa thập niên 1950 thường được gọi là thời hoàng kim (Época de Oro). Các dàn nhạc tango (orquesta típica) với tiếng đàn bandoneón đặc trưng biểu diễn ở các phòng khiêu vũ đông nghịt. Nhạc của những dàn nhạc gắn với tên Juan D'Arienzo, Carlos Di Sarli, Aníbal Troilo, Osvaldo Pugliese vẫn là âm nhạc chủ đạo ở các buổi nhảy tango khắp thế giới hôm nay. Ca sĩ Carlos Gardel là biểu tượng của bài hát tango từ trước đó.
Sau thời kỳ này, tango nhảy sụt giảm ở chính Argentina trong nhiều năm, trước khi hồi sinh mạnh từ thập niên 1980, một phần nhờ các chương trình biểu diễn tango đi lưu diễn quốc tế.
Vòng ôm và nghệ thuật dẫn – theo
Tango Argentina không có bộ bước cố định để thuộc lòng. Mỗi bài nhảy là một cuộc ứng tác: người dẫn đề xuất chuyển động bằng thân người, người theo đáp lại, cả hai nghe nhạc và quyết định từng bước.
Abrazo – vòng ôm
- Ôm kín (close embrace): ngực hai người gần chạm, đầu gần nhau, thường thấy ở các buổi nhảy đông người. Chuyển động nhỏ, tinh tế.
- Ôm mở (open embrace): có khoảng cách giữa hai thân người, cho phép những hình xoay, đá chân rộng hơn.
Vòng ôm có thể co giãn trong cùng một bài. Điều quan trọng là sự kết nối: người theo cảm nhận được ý định của người dẫn qua thân, không phải qua tay kéo đẩy.
Những yếu tố cơ bản
- Caminata (bước đi): nền tảng của tango. Người học dành rất nhiều thời gian chỉ để đi cho đẹp: chuyển trọng tâm rõ, bàn chân miết sàn, thân yên.
- Ocho: người theo xoay hông, vẽ hình số 8 trên sàn, tiến hoặc lùi.
- Giro: người theo đi vòng quanh người dẫn.
- Sacada: một chân đi vào chỗ chân người kia vừa rời đi, như "chiếm chỗ".
- Boleo, gancho: những cú đá, móc chân. Ở các buổi nhảy đông, người lịch sự hạn chế động tác này để không làm đau người xung quanh.
Milonga: buổi nhảy và những luật ngầm
Chữ milonga có hai nghĩa: một điệu nhạc – điệu nhảy nhanh, vui họ hàng với tango, và buổi tiệc nhảy tango. Một milonga có những quy ước mà người mới nên biết:
| Quy ước | Nghĩa |
|---|---|
| Tanda | Một cụm khoảng 3–4 bài cùng phong cách; người ta thường nhảy cả tanda với một bạn nhảy |
| Cortina | Đoạn nhạc ngắn không phải tango giữa các tanda, báo hiệu đổi bạn nhảy, mọi người rời sàn |
| Cabeceo | Mời nhảy bằng ánh mắt và cái gật đầu từ xa; người được mời gật lại là đồng ý, nhìn đi chỗ khác là từ chối nhẹ nhàng |
| Ronda | Vòng di chuyển ngược chiều kim đồng hồ quanh sàn; không vượt, không đi ngược, giữ khoảng cách với cặp trước |
| Tango, vals, milonga | Ba loại nhạc chính được mở ở buổi nhảy, mỗi loại cảm giác khác nhau |
Ở nhiều cộng đồng, kể cả Việt Nam, luật cabeceo được áp dụng linh hoạt hơn, có thể mời bằng lời. Nhưng tinh thần chung vẫn giữ: tôn trọng quyền từ chối, không giảng bài cho bạn nhảy giữa sàn.
Các phong cách tango
- Tango salón: thanh lịch, nhiều hình, vòng ôm co giãn.
- Tango milonguero: ôm kín, bước nhỏ, hợp sàn đông.
- Tango nuevo: phát triển từ thập niên 1990, phân tích cấu trúc chuyển động, nhiều hình mới, vòng ôm mở hơn, đôi khi nhảy cả trên nhạc điện tử.
- Tango sân khấu (tango escenario): dàn dựng để biểu diễn, có nâng, xoay ngoạn mục, khác hẳn tango ở buổi nhảy xã hội.
Ở Buenos Aires còn có giải vô địch tango thế giới với hai nội dung tango salón (tango pista) và tango sân khấu, thường gắn với lễ hội tango của thành phố.
Học tango: bắt đầu thế nào
- Chọn lớp cơ bản dành cho người mới, học cả hai vai nếu được; hiểu vai kia giúp dẫn hay theo tốt hơn.
- Kiên nhẫn với bước đi. Những tháng đầu chủ yếu là đi, chuyển trọng tâm, giữ vòng ôm.
- Đi practica (buổi tập tự do) trước khi tới milonga.
- Giày có đế da hoặc da lộn giúp xoay; giày nữ thường có gót, nhưng người mới có thể bắt đầu bằng giày gót thấp.
- Nghe nhiều nhạc tango thời hoàng kim để quen cấu trúc bài.
Ở Hà Nội và TP.HCM có các cộng đồng tango Argentina tổ chức lớp và milonga định kỳ, thường thông báo qua mạng xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Tango Argentina ra đời ở đâu?
Tango ra đời cuối thế kỷ 19 ở vùng Río de la Plata, quanh Buenos Aires và Montevideo, trong các khu dân nghèo đông người nhập cư. Vì vậy Argentina và Uruguay cùng đứng tên hồ sơ di sản tango được UNESCO ghi danh năm 2009.
Milonga là gì?
Milonga vừa là tên một điệu nhạc, điệu nhảy nhanh và vui họ hàng với tango, vừa là tên buổi tiệc nhảy tango. Ở milonga có các quy ước như tanda, cortina, cabeceo và vòng di chuyển ronda.
Tango Argentina có bước cố định không?
Không. Tango Argentina là ứng tác: người dẫn đề xuất chuyển động qua thân người, người theo đáp lại, cả hai cùng nghe nhạc. Người học chỉ nắm các yếu tố cơ bản như bước đi, ocho, giro rồi kết hợp tự do.
Cabeceo là gì?
Cabeceo là cách mời nhảy truyền thống trong tango bằng ánh mắt và cái gật đầu từ xa. Cách này giúp hai người đồng ý hoặc từ chối một cách kín đáo, không ai bị ngượng.
Học tango Argentina có khó không?
Bước đi tango nghe đơn giản nhưng cần thời gian để mượt và kết nối tốt với bạn nhảy. Đa số người học cần vài tháng tập đều mới tự tin tới milonga, và tango thường được xem là điệu học cả đời.