Waltz chậm (Slow Waltz, English Waltz) và Viennese Waltz đều là điệu nhịp ba (3/4), nhưng khác nhau rõ ở tốc độ và cách nhảy. Viennese Waltz là dạng cổ hơn, ra đời ở Vienna cuối thế kỷ 18, nhanh gấp đôi, gần như chỉ xoay liên tục. Waltz chậm hình thành ở Anh đầu thế kỷ 20, chậm, mềm, có chuyển động lên xuống như sóng và nhiều hình bước đa dạng. Cả hai đều nằm trong 5 điệu Standard của khiêu vũ thể thao.
Từ điệu nhảy nông thôn tới phòng khiêu vũ Vienna
Tổ tiên của waltz thường được nhắc là những điệu nhảy dân gian nhịp ba của vùng Áo và miền nam nước Đức, như Ländler, trong đó các cặp xoay tròn bên nhau. Chữ "waltz" bắt nguồn từ động từ tiếng Đức walzen, nghĩa là xoay, lăn.
Cuối thế kỷ 18, điệu nhảy xoay này vào các phòng khiêu vũ ở Vienna và nhanh chóng lan ra châu Âu. Nó gây tranh cãi vì một chi tiết mà ngày nay ta thấy bình thường: nam và nữ ôm nhau trong tư thế kín, mặt đối mặt. Trước đó, các điệu nhảy cung đình như minuet chỉ cho hai người chạm tay, đứng cách nhau, bước theo đội hình. Nhiều nhà đạo đức thời ấy coi waltz là khiếm nhã.
Đầu thế kỷ 19, waltz thành điệu nhảy của giới thượng lưu. Hội nghị Vienna (1814–1815), nơi các nước châu Âu họp sau thời Napoleon, nổi tiếng với những vũ hội mà waltz là trung tâm. Sau đó, những bản waltz của gia đình Strauss ở Vienna, như bản Sông Danube xanh (1867) của Johann Strauss con, làm điệu nhảy này gắn liền với hình ảnh thành phố.
Viennese Waltz hôm nay
Viennese Waltz trong khiêu vũ thể thao giữ tinh thần của waltz cổ: nhanh, xoay liên tục, ít hình bước. Tốc độ thi đấu khoảng 58–60 ô nhịp mỗi phút, tức gần 180 phách mỗi phút.
Những hình bước chính
- Natural Turn: xoay về bên phải, quanh sàn.
- Reverse Turn: xoay về bên trái, khó hơn vì người nam phải bắt chéo chân.
- Change Steps: bước chuyển để đổi từ xoay phải sang xoay trái và ngược lại.
- Fleckerl: xoay tại chỗ ở giữa sàn, nhanh như con quay, là điểm nhấn mà khán giả hay vỗ tay.
- Contra Check: một khoảnh khắc dừng, nghiêng người, thường dùng để tạo dáng.
Vì số hình bước ít, cái khó của Viennese Waltz nằm ở sức bền, sự ổn định khi xoay hàng chục vòng liên tiếp, và giữ cho cả cặp không bị chóng mặt hay lệch đường đi.
Vũ hội Vienna
Ở Vienna, mùa vũ hội (Ballsaison) mỗi mùa đông vẫn là một nét văn hoá sống, với hàng trăm vũ hội lớn nhỏ. Vũ hội nổi tiếng nhất là Vũ hội Nhà hát Opera Vienna. Theo truyền thống, các cặp ra mắt mở màn vũ hội, rồi lời mời "Alles Walzer!" (tất cả cùng waltz) mở sàn cho mọi người. Ở đây người ta nhảy waltz kiểu xã hội, không theo luật thi đấu.
Waltz chậm: sản phẩm của nước Anh
Cuối thế kỷ 19, ở Mỹ và Anh xuất hiện những biến thể waltz chậm hơn, như Boston. Đầu thế kỷ 20, các giáo viên dạy nhảy ở Anh dần chuẩn hoá một kiểu waltz chậm với bước tiến, lùi, xoay rõ ràng, chuyển động lên xuống mềm mại. Từ những năm 1920, kiểu waltz này được hệ thống hoá trong giáo trình của các hiệp hội giáo viên khiêu vũ Anh, trở thành Waltz trong nhóm Standard.
Waltz chậm có tốc độ thi đấu khoảng 28–30 ô nhịp mỗi phút, chỉ bằng một nửa Viennese Waltz. Nhờ tốc độ chậm mà điệu này có rất nhiều hình bước, từ cơ bản tới nâng cao.
Ba đặc trưng kỹ thuật
- Rise and fall (lên xuống): phách 1 hạ người, gối mềm; phách 2 và 3 nâng lên trên nửa trước bàn chân; cuối phách 3 hạ xuống. Nhìn từ xa, cặp nhảy như sóng biển dâng lên rồi hạ.
- Sway (nghiêng thân): thân người nghiêng nhẹ theo hướng xoay, giúp đường cong mềm và giữ thăng bằng.
- Swing (đung đưa): chuyển động như con lắc, trọng lượng cơ thể được "thả" theo đà chứ không đẩy bằng sức.
Những hình bước người mới học trước
- Closed Change: bước chuyển cơ bản, ba bước theo đếm 1-2-3.
- Natural Turn và Reverse Turn: xoay phải, xoay trái, mỗi hình sáu bước.
- Whisk: bước mở ra tư thế song song hướng di chuyển (promenade).
- Chassé from Promenade Position: bước dồn chân đi tiếp từ tư thế promenade.
So sánh nhanh hai điệu
| Tiêu chí | Waltz chậm | Viennese Waltz |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Anh, đầu thế kỷ 20 | Vienna, cuối thế kỷ 18 |
| Nhịp | 3/4 | 3/4 |
| Tốc độ thi đấu | khoảng 28–30 ô nhịp/phút | khoảng 58–60 ô nhịp/phút |
| Số hình bước | Rất nhiều, từ cơ bản tới nâng cao | Ít, chủ yếu xoay và bước chuyển |
| Chuyển động lên xuống | Rõ, là đặc trưng chính | Nhẹ, ít hơn vì tốc độ cao |
| Cảm giác | Mềm mại, trữ tình, nhiều điểm dừng tạo dáng | Lộng lẫy, cuốn, liên tục |
| Thứ tự thi đấu Standard | Điệu thứ nhất | Điệu thứ ba |
Đếm nhịp ba khi nhảy
Với waltz, người nhảy đếm "1-2-3, 1-2-3". Phách 1 là phách mạnh, bước dài và hạ người; phách 2, 3 nhỏ hơn và nâng lên. Người mới thường mắc lỗi bước ba bước đều nhau như đi bộ, khiến điệu nhảy mất chất "sóng". Một cách tập đơn giản là đi một mình theo đường thẳng, đếm to, cố ý hạ gối ở số 1 và kiễng nhẹ ở số 2–3. Phần đếm nhịp chi tiết hơn có trong danh mục nhịp điệu cho người nhảy.
Waltz ngoài sàn thi đấu
Waltz là điệu nhảy của những dịp trang trọng: vũ hội, đám cưới, tiệc cuối năm. Ở Việt Nam, nhiều cặp đôi chọn một điệu waltz đơn giản cho bài nhảy đầu tiên trong tiệc cưới. Với người không có nhiều thời gian tập, giáo viên thường dạy một chuỗi ngắn gồm bước chuyển, xoay phải và một động tác tạo dáng ở cuối, đủ đẹp mà không quá khó.
Các câu lạc bộ khiêu vũ ở công viên, nhà văn hoá cũng hay có waltz, thường nhảy theo kiểu xã hội, nhẹ nhàng, phù hợp người trung niên và cao tuổi. Đây là một điệu tốt cho thăng bằng và tư thế, miễn là khởi động kỹ và không cố xoay quá nhanh khi chưa quen.
Muốn xem và tìm hiểu thêm
- Xem video chung kết Standard các giải lớn để so sánh Waltz (điệu đầu) và Viennese Waltz (điệu thứ ba) trong cùng một buổi.
- Xem phóng sự về mùa vũ hội Vienna để thấy waltz trong đời sống xã hội.
- Nếu học, hỏi giáo viên dạy theo giáo trình nào; các hình bước có tên tiếng Anh thống nhất giúp dễ tra cứu.
Câu hỏi thường gặp
Waltz và Viennese Waltz khác nhau thế nào?
Cả hai đều nhịp 3/4, nhưng Viennese Waltz nhanh gấp khoảng hai lần, chủ yếu xoay liên tục và ít hình bước. Waltz chậm mềm hơn, có chuyển động lên xuống rõ và rất nhiều hình bước.
Waltz ra đời ở đâu?
Waltz bắt nguồn từ các điệu nhảy dân gian nhịp ba vùng Áo và nam Đức, phổ biến ở Vienna cuối thế kỷ 18. Waltz chậm ngày nay được chuẩn hoá ở Anh đầu thế kỷ 20.
Vì sao waltz từng bị coi là khiếm nhã?
Vì waltz cho nam và nữ ôm nhau trong tư thế kín, mặt đối mặt khi xoay, trong khi các điệu nhảy cung đình trước đó chỉ chạm tay. Với chuẩn mực thế kỷ 18–19, đó là điều táo bạo.
Học waltz có khó không?
Bước cơ bản của waltz chậm khá dễ, người mới có thể nhảy được chuỗi đơn giản sau vài buổi. Cái khó là chuyển động lên xuống mềm và giữ khung tay ổn định, cần thời gian luyện lâu.
Đám cưới nên nhảy waltz hay điệu nào?
Waltz chậm là lựa chọn phổ biến vì nhẹ nhàng, trang trọng, dễ tập một chuỗi ngắn. Nếu cặp đôi thích vui hơn có thể chọn rumba hoặc một điệu swing đơn giản.