Lindy hop là điệu nhảy đôi ra đời ở Harlem, New York, cuối thập niên 1920, trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi, nhảy theo nhạc swing của các dàn nhạc lớn (big band). Nó kết hợp bước Charleston, các điệu nhảy đôi thời ấy với tinh thần ứng tác của nhạc jazz, nổi bật với hình "swing out" hai người văng ra rồi kéo về. Sau một thời gian lắng xuống, lindy hop hồi sinh mạnh từ thập niên 1980 và nay có cộng đồng nhảy swing ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
Harlem, Savoy và những đêm không ngủ
Thập niên 1920 là thời của nhạc jazz và điệu Charleston, nhảy bằng những cú đá chân, vặn gối vui nhộn. Ở Harlem, khu dân cư của người Mỹ gốc Phi ở New York, các phòng khiêu vũ mọc lên. Nổi tiếng nhất là Savoy Ballroom, mở cửa năm 1926, chiếm cả một dãy phố, có hai sân khấu để hai dàn nhạc thay nhau biểu diễn suốt đêm, và là một trong số ít phòng khiêu vũ lớn thời ấy cho người da đen và da trắng cùng nhảy.
Ở Savoy, các vũ công trẻ thi nhau sáng tạo. Từ Charleston, breakaway và nhiều điệu nhảy đôi khác, một điệu mới hình thành, có lúc hai người tách ra, mỗi người tự do ứng tác, rồi lại nối vào nhau. Theo một giai thoại hay được kể, tên "lindy hop" do vũ công George "Shorty" Snowden đặt, lấy cảm hứng từ chuyến bay một mình vượt Đại Tây Dương của phi công Charles Lindbergh năm 1927, khi báo chí giật tít "Lindy hops the Atlantic". Như nhiều câu chuyện về nguồn gốc điệu nhảy, nên coi đây là truyền thuyết được kể lại hơn là sự thật đã kiểm chứng.
Thời big band và những cú nhảy bay
Thập niên 1930 là thời đỉnh cao của swing: các dàn nhạc lớn như của Chick Webb (dàn nhạc thường trực ở Savoy), Count Basie, Duke Ellington, Benny Goodman làm cả nước Mỹ nhảy theo. Lindy hop trở thành điệu nhảy của thời đại.
Một nhóm vũ công Savoy được tổ chức thành đoàn biểu diễn chuyên nghiệp, gọi là Whitey's Lindy Hoppers, lên sân khấu, đi lưu diễn và xuất hiện trong phim. Trong nhóm có Frankie Manning (1914–2009), người được ghi nhận đã đưa những cú nhảy bay (air step, aerial), người nữ được tung qua lưng người nam, vào lindy hop giữa thập niên 1930. Cảnh nhảy trong bộ phim Hellzapoppin' (1941) vẫn được xem là một trong những đoạn lindy hop ngoạn mục nhất từng được quay.
Swing out và bước cơ bản
Lindy hop có cả hình 6 phách và 8 phách. Hình đặc trưng nhất là swing out, kéo dài 8 phách:
- Hai người ở tư thế mở, nối bằng tay, bước lùi đổi trọng tâm (rock step).
- Người dẫn kéo người theo vào, hai người xoay quanh nhau trong tư thế ôm.
- Người theo được "văng" ra lại vị trí mở, như con lắc.
Bước chân hay dùng là triple step (ba bước nhanh trên hai phách) và rock step. Cách đếm thường gặp: "1, 2, 3-và-4, 5, 6, 7-và-8". Điều làm lindy hop khác các điệu khác là cảm giác swing: nhịp không đều tăm tắp mà hơi "nảy", phách sau kéo nhẹ, giống chất nhạc jazz swing. Người nhảy hơi chùng gối, thân đổ nhẹ về trước, bám sàn.
Họ hàng của lindy hop
| Điệu | Nơi, thời gian | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Charleston | Mỹ, thập niên 1920 | Đá chân, vặn gối; nhảy đơn hoặc đôi; thường lồng vào lindy hop |
| Balboa | Nam California, thập niên 1930 | Ôm sát, bước chân nhỏ và nhanh, hợp nhạc rất nhanh và sàn chật |
| Collegiate Shag | Mỹ, thập niên 1930 | Bước nảy, đá chân vui nhộn, nhạc nhanh |
| East Coast Swing | Các trường dạy nhảy Mỹ, thập niên 1940 | Bản đơn giản hoá 6 phách từ lindy hop để dạy hàng loạt |
| West Coast Swing | Bờ tây nước Mỹ | Nhảy theo đường thẳng (slot), mềm, hợp nhạc blues, R&B, pop hiện đại |
| Jive | Chuẩn hoá ở Anh, giữa thế kỷ 20 | Một điệu trong nhóm Latin khiêu vũ thể thao, nhanh, nảy, đá chân |
Người mới hay nhầm lindy hop với jive. Hai điệu có chung tổ tiên, nhưng jive thể thao có bộ bước chuẩn, chân duỗi, nảy cao, dựng bài để thi; lindy hop là điệu xã hội ứng tác, bám sàn, nhảy theo nhạc swing gốc.
Lặng xuống và hồi sinh
Từ cuối thập niên 1940, các big band thu hẹp, nhạc thay đổi sang bebop, rồi rock and roll, và lindy hop dần biến mất khỏi đời sống thường ngày. Savoy Ballroom đóng cửa năm 1958. Nhiều vũ công Savoy bỏ nghề.
Thập niên 1980, một số người trẻ ở Mỹ, Anh và Thuỵ Điển xem lại các đoạn phim cũ và bắt đầu tìm những vũ công Savoy còn sống. Frankie Manning được mời dạy lại, trở thành người thầy của cả một thế hệ mới. Trại nhảy Herräng ở Thuỵ Điển, tổ chức từ đầu thập niên 1980, trở thành điểm hẹn lớn của dân nhảy swing thế giới. Tới cuối thập niên 1990, làn sóng swing lan rộng, và đến nay các thành phố lớn trên thế giới đều có cộng đồng lindy hop.
Kỹ năng nền nên tập trước
Người dạy lindy hop thường khuyên học viên mới đừng vội học nhiều hình. Có ba kỹ năng nền quyết định mọi thứ phía sau. Một là cảm giác nảy nhẹ (pulse) theo nhạc, gối mềm, nhún đều mỗi phách. Hai là kết nối qua tay: không kéo giật, không buông lỏng, giữ một độ căng vừa phải để người theo cảm nhận được hướng đi. Ba là nghe nhạc: nhận ra câu nhạc tám phách, chỗ nhạc dồn và chỗ nhạc ngắt để đặt động tác vào đúng lúc. Tập ba thứ này với nhạc swing chậm vài tuần sẽ làm swing out sau đó mượt hơn rất nhiều.
Văn hoá của sàn swing
- Social dance: các buổi nhảy với nhạc thu âm hoặc ban nhạc sống, mời nhau nhảy, đổi bạn sau mỗi bài.
- Jam circle: mọi người đứng thành vòng, từng cặp lần lượt vào giữa thể hiện, thường để mừng sinh nhật hay chào đón ai đó. Đây là khoảnh khắc ngẫu hứng thân thiện chứ không phải đấu đá.
- Solo jazz: nhảy một mình với các bước jazz cổ điển như Shim Sham, một bài nhảy tập thể mà cả sàn cùng làm.
- Trang phục: nhiều người thích mặc kiểu thập niên 1930–1940, nhưng không bắt buộc. Giày đế da lộn hoặc đế trơn vừa giúp xoay dễ.
- Cú nhảy bay: chỉ thực hiện khi đã tập kỹ với người hướng dẫn và trên sàn trống; ở social đông người, phép lịch sự là không làm.
Lindy hop ở Việt Nam và cách bắt đầu
Ở Hà Nội và TP.HCM có các nhóm nhảy swing tổ chức lớp cơ bản và buổi social định kỳ, thông báo qua mạng xã hội. Người mới thường học bước 6 phách trước, rồi tới swing out. Lindy hop rất hợp với người thích nhạc jazz, thích không khí vui, ít khuôn phép. Vì có nhiều bước nảy, nên khởi động cổ chân và gối trước buổi nhảy, và nghỉ khi thấy đau khớp.
Cách hay nhất để cảm được lindy hop là xem lại các đoạn phim cũ về Savoy, nghe nhạc big band, rồi đi một buổi social dù chỉ để xem.
Câu hỏi thường gặp
Lindy hop là gì?
Lindy hop là điệu nhảy đôi ra đời ở Harlem, New York, cuối thập niên 1920, nhảy theo nhạc swing big band. Điệu này nổi bật với hình swing out, cảm giác nhịp "nảy" của jazz và tinh thần ứng tác.
Vì sao gọi là lindy hop?
Giai thoại phổ biến kể rằng vũ công George "Shorty" Snowden đặt tên theo chuyến bay vượt Đại Tây Dương năm 1927 của phi công Charles Lindbergh. Đây là câu chuyện được truyền lại, khó kiểm chứng hoàn toàn.
Lindy hop và jive khác nhau thế nào?
Hai điệu chung tổ tiên swing, nhưng jive là điệu Latin của khiêu vũ thể thao có bộ bước chuẩn và dựng bài để thi. Lindy hop là điệu xã hội ứng tác, bám sàn, nhảy theo nhạc swing gốc.
Frankie Manning là ai?
Frankie Manning (1914–2009) là vũ công lindy hop của Savoy Ballroom, được ghi nhận đưa những cú nhảy bay vào lindy hop giữa thập niên 1930. Từ thập niên 1980, ông dạy lại và góp phần lớn vào sự hồi sinh của điệu nhảy.
Swing out là gì?
Swing out là hình đặc trưng của lindy hop, dài 8 phách: hai người từ tư thế mở được kéo vào, xoay quanh nhau rồi văng ra lại như con lắc.