Musicality là khả năng nhảy theo nhạc chứ không chỉ theo số đếm: người nhảy nghe được từng lớp âm thanh, sắc thái mạnh nhẹ, tiếng nhấn, khoảng lặng, và cho cơ thể phản ứng đúng với chúng. Hai người cùng làm một bài vũ đạo, đúng hết số đếm, nhưng người có musicality trông như "nhạc phát ra từ người", còn người kia trông như đang làm bài tập thể dục theo nhạc nền.
Đếm đúng mới là bước đầu
Hệ đếm 8 giúp người nhảy không bị lạc, nhưng số đếm chỉ nói khi nào làm động tác. Nó không nói động tác ấy nên như thế nào: nhanh hay chậm trong phách, mạnh hay nhẹ, dứt khoát hay kéo dài. Musicality trả lời phần "như thế nào".
Lấy ví dụ một động tác giơ tay trong 2 phách. Nếu nhạc lúc đó là tiếng violin kéo dài, tay nên đi liền, mượt, tới đích đúng cuối phách 2. Nếu nhạc là hai tiếng trống dứt khoát, tay có thể "giật" hai nấc. Cùng số đếm, cùng động tác, nhưng hai cách làm cho cảm giác khác hẳn.
Ở cấp độ thi đấu, từ khiêu vũ thể thao tới các cuộc thi nhảy đường phố, giám khảo thường chấm riêng tiêu chí về âm nhạc. Hệ thống chấm của WDSF trong khiêu vũ thể thao chẳng hạn có một tiêu chí dành cho cách vũ công thể hiện âm nhạc, bên cạnh kỹ thuật và phối hợp đôi.
Bốn lớp của musicality
| Lớp | Nghe gì | Cơ thể làm gì |
|---|---|---|
| Nhịp (timing) | Phách, nửa phách, chỗ nhấn | Động tác rơi đúng chỗ, kể cả rơi vào "và" |
| Kết cấu (texture) | Âm sắc: trống dứt, đàn dây kéo dài, bass rung | Chọn chất động tác: sắc, mềm, rung, trượt |
| Cường độ (dynamics) | Nhạc to dần, nhỏ dần, dồn, lặng | Biên độ lớn hay nhỏ, năng lượng tăng hay giảm |
| Cấu trúc (phrasing) | Câu nhạc mở đầu, cao trào, kết câu | Động tác lớn ở cao trào, "đóng" lại ở cuối câu |
Người mới thường chỉ dùng lớp đầu tiên. Người nhảy lâu năm chuyển qua lại giữa cả bốn lớp mà không cần nghĩ.
Nhảy theo lớp nhạc nào: chọn "nhạc cụ" để đi theo
Một bài nhạc có nhiều thứ cùng chạy: trống, bass, giai điệu, giọng hát, hiệu ứng. Người nhảy có thể chọn đi theo một lớp tại mỗi thời điểm. Đây là kỹ thuật được nói đến nhiều trong các lớp choreography và freestyle.
- Theo trống: động tác dứt khoát, rơi vào kick và snare, hợp với đoạn nhạc mạnh.
- Theo giọng hát: động tác minh hoạ chữ, kéo dài theo nốt ngân. Nhiều vũ đạo K-pop dùng cách này ở điệp khúc.
- Theo bass: chuyển động trọng tâm, hông, đầu gối, cảm giác "nặng" và trôi.
- Theo hiệu ứng: tiếng "vút", tiếng kính vỡ, tiếng ngắt; người nhảy "bắt" bằng một cú dừng hay một động tác nhỏ bất ngờ. Đây là chỗ khán giả hay reo.
Không có lựa chọn nào đúng tuyệt đối. Biên đạo giỏi đổi lớp theo đoạn nhạc để tiết mục không đơn điệu.
Khoảng lặng cũng là nhạc
Một trong những dấu hiệu rõ nhất của musicality là cách người nhảy xử lý khoảng lặng. Khi nhạc ngắt đột ngột, người thiếu musicality thường vẫn cử động như cũ hoặc lúng túng. Người có musicality dừng lại đúng lúc, giữ tư thế, hoặc làm một chuyển động rất nhỏ như hít thở, nghiêng đầu, rồi bùng ra khi nhạc trở lại.
Tương tự, ở chỗ nhạc nhỏ dần, động tác nên thu lại; ở chỗ nhạc dồn lên, biên độ tăng. Điều này nghe hiển nhiên, nhưng rất nhiều tiết mục văn nghệ giữ đúng một mức năng lượng từ đầu tới cuối.
Musicality trong các phong cách khác nhau
Ballet và múa cổ điển
Musicality thể hiện ở cách kéo dài một tư thế đúng theo câu nhạc, cách tiếp đất sau cú nhảy khớp với nốt nhạc, cách tay "thở" theo giai điệu. Giáo viên ballet hay nhắc học trò "đừng đến đích trước nhạc".
Khiêu vũ đôi
Ngoài nhịp chân đúng, cặp nhảy dùng nhạc để làm rõ đường nét: kéo dài một bước trượt trong waltz, dừng sắc trong tango, chậm rãi ở các phách kéo dài của rumba. Người dẫn (leader) còn phải "đọc" nhạc để chọn hình nhảy phù hợp.
Nhảy đường phố và freestyle
Ở đây musicality gần như là tất cả. Người nhảy freestyle không có vũ đạo cố định, họ nghe và phản ứng tức thì. Khả năng "bắt" một tiếng nhấn bất ngờ là điều được đánh giá cao.
Múa dân gian Việt
Musicality nằm ở cách động tác theo câu hát và tiếng trống, tiếng phách: nhún theo nhịp, ngừng ở chỗ ngân, đổi thế quạt khi câu hát chuyển. Người múa giỏi nghe lời ca để biết động tác nên vui hay buồn.
Bài tập phát triển musicality
Bài tập 1: Một động tác, ba chất nhạc
- Chọn một chuỗi động tác ngắn 8 phách mà bạn đã thuộc.
- Nhảy nó với ba bài khác hẳn nhau về chất: một bài trống mạnh, một bài piano chậm, một bài nhạc điện tử có nhiều hiệu ứng.
- Giữ nguyên số đếm, nhưng thay đổi chất động tác cho hợp nhạc. Quay video và so sánh.
Bài tập 2: Đi theo một lớp
- Chọn một bài có nhiều lớp rõ ràng.
- Lần 1: chỉ chuyển động theo trống. Lần 2: chỉ theo giọng hát. Lần 3: chỉ theo bass.
- Lần 4: tự đổi lớp mỗi cụm 8.
Bài tập 3: Vẽ bản đồ cường độ
- Nghe một bài, vẽ một đường lên xuống trên giấy theo độ mạnh của nhạc.
- Đánh dấu chỗ lặng, chỗ cao trào, chỗ hiệu ứng.
- Nhảy lại vũ đạo và cố cho biên độ động tác đi theo đường vẽ.
Bài tập 4: Đóng băng
Nhờ một người bấm dừng nhạc bất chợt trong lúc bạn nhảy. Mỗi lần nhạc dừng, bạn phải dừng gọn trong vòng nửa phách và giữ tư thế đẹp. Khi nhạc chạy lại, vào lại đúng nhịp. Bài này rèn cả phản xạ lẫn ý thức về khoảng lặng.
Musicality không phải "cảm giác trời cho"
Nhiều người nghĩ musicality là năng khiếu, có thì có, không thì thôi. Kinh nghiệm của các lớp nhảy cho thấy nó phần lớn là kỹ năng nghe, có thể rèn. Cách rèn hiệu quả nhất là nghe nhạc chủ động mỗi ngày: không chỉ nghe cho vui, mà tự hỏi "đang có những nhạc cụ nào, chỗ nào nhấn, câu này dài mấy cụm 8". Sau vài tháng, tai bạn sẽ khác, và cơ thể sẽ đi theo.
Musicality và nét mặt
Musicality không chỉ ở tay chân. Khán giả nhìn mặt người nhảy trước tiên. Một đoạn nhạc buồn mà người nhảy cười tươi, hay một đoạn nhạc vui mà mặt căng thẳng vì đang cố nhớ động tác, đều làm tiết mục "lệch" với nhạc dù số đếm đúng hết. Hãy nghe lời bài và không khí bản nhạc, rồi để nét mặt đi theo. Khi tập trước gương hay xem video, dành riêng một lần chỉ nhìn mặt mình, và tự hỏi: nếu tắt tiếng, người xem có đoán được bản nhạc đang vui hay buồn không.
Câu hỏi thường gặp
Musicality trong nhảy là gì?
Musicality là khả năng nhảy theo nhạc chứ không chỉ theo số đếm: nghe được nhịp, âm sắc, độ mạnh nhẹ, cấu trúc câu nhạc và cho cơ thể phản ứng đúng. Nó làm cho cùng một vũ đạo trông sống động hay nhạt nhẽo.
Musicality khác đếm nhịp thế nào?
Đếm nhịp cho biết khi nào làm động tác. Musicality quyết định động tác ấy làm như thế nào: nhanh hay chậm trong phách, mạnh hay nhẹ, dứt khoát hay kéo dài, có dừng ở khoảng lặng hay không.
Làm sao để cải thiện musicality?
Hãy nghe nhạc chủ động, tách các lớp trống, bass, giọng hát; tập nhảy một chuỗi động tác với nhiều chất nhạc khác nhau; luyện dừng đúng ở khoảng lặng. Quay video để tự so sánh.
Musicality có được chấm điểm trong thi đấu không?
Có. Nhiều hệ thống chấm, ví dụ của WDSF trong khiêu vũ thể thao, có tiêu chí riêng về cách vũ công thể hiện âm nhạc. Các cuộc thi nhảy đường phố cũng thường xét musicality như một tiêu chí chính.
Người không học nhạc có musicality được không?
Được. Musicality với người nhảy chủ yếu là kỹ năng nghe và phản ứng, không cần đọc nốt nhạc. Luyện nghe đều đặn quan trọng hơn kiến thức nhạc lý.
