Tốc độ nhạc chuẩn của 10 điệu khiêu vũ thể thao được Liên đoàn Khiêu vũ Thể thao Thế giới (WDSF) quy định theo số ô nhịp mỗi phút; đổi ra phách mỗi phút (BPM), waltz khoảng 84–90, tango 124–132, Viennese waltz 174–180, slow foxtrot 112–120, quickstep 200–208, samba 100–104, cha cha cha 120–128, rumba 100–108, paso doble 120–124 và jive 168–176. Các điệu ngoài hệ thống thi đấu như salsa, hip hop, K-pop không có chuẩn chính thức, tốc độ tuỳ từng bài.
Bars per minute và BPM: hai cách nói về tốc độ
Khi đọc quy định khiêu vũ, bạn sẽ gặp đơn vị "bars per minute" (ô nhịp mỗi phút), không phải BPM. Lý do: với người nhảy đôi, một ô nhịp thường ứng với một nhóm bước trọn vẹn, nên đếm ô nhịp tiện hơn.
Đổi sang BPM rất đơn giản: BPM = số ô nhịp mỗi phút × số phách trong một ô nhịp.
- Waltz là nhịp 3/4: 30 ô nhịp mỗi phút × 3 = 90 BPM.
- Cha cha cha là nhịp 4/4: 30 ô nhịp × 4 = 120 BPM.
- Samba thường viết nhịp 2/4: 50 ô nhịp × 2 = 100 BPM.
Khái niệm BPM, cách đo tốc độ bản nhạc nói chung đã có ở wiki nhịp điệu khác trong hệ. Bài này chỉ tập trung vào tốc độ của từng điệu nhảy và cách người nhảy dùng con số ấy.
Bảng tốc độ chuẩn 10 điệu khiêu vũ thể thao (WDSF)
Bảng dưới theo quy định thi đấu của WDSF cho hạng người lớn. Các giải và các hạng tuổi có thể áp dụng tốc độ hơi khác; khi chuẩn bị thi, luôn kiểm tra điều lệ của chính giải đó.
| Điệu | Nhóm | Nhịp | Ô nhịp mỗi phút | BPM tương ứng |
|---|---|---|---|---|
| Waltz | Standard | 3/4 | 28–30 | 84–90 |
| Tango | Standard | 4/4 | 31–33 | 124–132 |
| Viennese Waltz | Standard | 3/4 | 58–60 | 174–180 |
| Slow Foxtrot | Standard | 4/4 | 28–30 | 112–120 |
| Quickstep | Standard | 4/4 | 50–52 | 200–208 |
| Samba | Latin | 2/4 | 50–52 | 100–104 |
| Cha cha cha | Latin | 4/4 | 30–32 | 120–128 |
| Rumba | Latin | 4/4 | 25–27 | 100–108 |
| Paso Doble | Latin | 2/4 | 60–62 | 120–124 |
| Jive | Latin | 4/4 | 42–44 | 168–176 |
Đọc bảng thế nào cho có ích
Cùng tốc độ, khác cảm giác
Tango (124–132 BPM) và cha cha cha (120–128 BPM) có tốc độ gần nhau, nhưng cảm giác khác hẳn: tango dứt khoát, bước "cắt" trên sàn; cha cha cha nảy hông, có bước chasse nhỏ. Rumba và samba cùng quanh 100 BPM nhưng rumba chậm rãi kéo dài, samba nảy liên tục. Bảng tốc độ chỉ cho biết khung; chất nhảy nằm ở cách đếm và cách dùng phách, xem bài về nhịp waltz và Latin.
Hai cặp "anh em" chênh tốc độ gấp đôi
Waltz chậm (84–90 BPM) và Viennese waltz (174–180 BPM) cùng nhịp 3/4 nhưng Viennese nhanh gần gấp đôi. Tương tự, slow foxtrot (112–120) và quickstep (200–208) cùng gốc foxtrot nhưng quickstep nhanh hơn rất nhiều. Người mới chuyển từ điệu chậm sang điệu nhanh cùng họ thường mất sức nhanh hơn dự tính.
Tốc độ là để thi, không phải để học
Con số WDSF là tốc độ khi thi. Khi học, giáo viên thường cho tập chậm hơn nhiều rồi tăng dần. Người mới cố nhảy jive hay quickstep đúng tốc độ thi ngay từ đầu rất dễ vấp và chấn thương.
Còn các điệu khác thì sao
Ngoài 10 điệu thi đấu, phần lớn các điệu nhảy không có tốc độ chuẩn chính thức. Tốc độ tuỳ vào bài nhạc người ta chọn.
- Tango Argentina: nhảy theo nhạc tango, vals (waltz kiểu Argentina) và milonga; mỗi loại có cảm giác tốc độ khác, milonga nhanh và vui hơn tango.
- Salsa, bachata: tốc độ thay đổi theo từng bài và từng phong cách; salsa nhìn chung nhanh hơn bachata.
- Hip hop, K-pop, house: tuỳ bài. Có bài chậm, nặng; có bài rất nhanh. Biên đạo chọn vũ đạo theo tốc độ bài chứ không ngược lại.
- Múa dân gian Việt: theo nhịp trống, câu hát, nhiều khi nhanh dần ở đoạn cuối.
Vì không có chuẩn, với các điệu này người nhảy nên tự đo tốc độ bài đang tập, theo cách hướng dẫn ở phần bài tập bên dưới.
Bài tập: đo và làm chủ tốc độ
Bài tập 1: Tự đo BPM bằng tay
- Bật bài nhạc, vỗ tay theo phách.
- Đếm số lần vỗ trong 15 giây, nhân 4. Đó là BPM gần đúng.
- Làm lại hai lần ở hai đoạn khác nhau của bài để kiểm tra. Nhiều ứng dụng đo tốc độ trên điện thoại cũng có nút gõ theo nhịp để tính nhanh.
Bài tập 2: Tăng tốc từng nấc
- Chọn bài nhạc của điệu đang học. Dùng trình phát có chức năng chỉnh tốc độ mà giữ cao độ.
- Tập ở khoảng 70–80% tốc độ gốc cho tới khi làm đủ chuỗi bước 3 lần liên tiếp không sai.
- Tăng lên khoảng 90%, rồi 100%. Không tăng nếu còn sai ở nấc trước.
Bài tập 3: Cảm tốc độ không cần nhạc
- Nghe một bài waltz chuẩn 30 giây, tắt nhạc.
- Tiếp tục bước hộp waltz (box step) và đếm "1-2-3" trong 30 giây không nhạc.
- Bật lại nhạc và xem bạn còn khớp không. Làm tương tự với cha cha cha và jive.
Bài tập 4: Đổi điệu liên tục
Lập danh sách phát xen kẽ: waltz, cha cha cha, quickstep, rumba, mỗi bài 1 phút. Khi nhạc đổi, bạn có 4 phách để nhận ra điệu và vào bước cơ bản đúng tốc độ. Đây là cách các cặp thi đấu luyện phản xạ cho vòng thi nhiều điệu.
Tốc độ và sức khoẻ
Các điệu nhanh như quickstep, jive, Viennese waltz đòi hỏi tim mạch tốt. Mỗi điệu trong thi đấu thường chỉ kéo dài khoảng một tới hai phút, nhưng vòng thi nối nhiều điệu liên tiếp. Người mới nên khởi động kỹ, tập điệu nhanh khi cơ thể đã ấm, và nghỉ khi thấy khó thở bất thường. Nếu có bệnh tim mạch hoặc huyết áp, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tập các điệu nhanh.
Vì sao khiêu vũ thể thao cần quy định tốc độ
Ở nhảy hiện đại, mỗi bài một tốc độ là chuyện bình thường. Nhưng trong khiêu vũ thể thao, các cặp thi cùng một vòng và giám khảo so họ với nhau. Nếu ban tổ chức phát một bài waltz chậm cho bảng này và một bài nhanh hơn hẳn cho bảng khác, cuộc so sánh sẽ không công bằng.
Quy định tốc độ còn giữ cho mỗi điệu đúng bản chất. Rumba phát quá nhanh sẽ mất cái "chậm" kéo dài làm nên điệu; quickstep phát quá chậm sẽ mất những bước chạy, bước nhảy nhẹ. Vì thế người chuẩn bị nhạc thi đấu thường chọn từ các bộ nhạc soạn riêng cho khiêu vũ, đã kiểm tra tốc độ.
Với người tập khiêu vũ giải trí ở câu lạc bộ, nhà văn hoá, công viên, nhạc thường không theo đúng chuẩn thi. Một bài cha cha cha ở sàn nhảy có thể chậm hơn chuẩn khá nhiều, và điều đó hoàn toàn ổn: mục đích là vui và khoẻ, không phải thi. Nhưng nếu định tham gia giải, hãy tập dần với nhạc đúng tốc độ thi ít nhất vài tuần trước ngày thi, vì chênh lệch tốc độ dù nhỏ cũng làm thay đổi cảm giác bước chân và sức bền.
Tốc độ khác nhau, kỹ thuật cũng khác
Khi tốc độ tăng, người nhảy không chỉ bước nhanh hơn mà phải đổi cách dùng cơ thể. Ở điệu chậm như waltz, slow foxtrot, rumba, người nhảy có thời gian để kéo dài bước, chuyển trọng lượng hết mức, dùng hông và thân. Ở điệu nhanh như quickstep, jive, Viennese waltz, bước phải gọn, nhẹ, trọng tâm luôn sẵn sàng cho bước kế. Đó là lý do một cặp nhảy giỏi điệu chậm chưa chắc giỏi điệu nhanh, và ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Waltz bao nhiêu BPM?
Theo quy định thi đấu WDSF, waltz chậm có tốc độ 28–30 ô nhịp mỗi phút, nhịp 3/4, tương đương khoảng 84–90 BPM. Viennese waltz nhanh hơn nhiều, 58–60 ô nhịp, khoảng 174–180 BPM.
Cha cha cha bao nhiêu BPM?
Cha cha cha thi đấu theo WDSF là 30–32 ô nhịp mỗi phút, nhịp 4/4, tương đương 120–128 BPM.
Điệu khiêu vũ nào nhanh nhất?
Tính theo BPM, quickstep nhanh nhất với khoảng 200–208 phách mỗi phút, tiếp theo là Viennese waltz và jive. Tuy nhiên cảm giác nhanh còn phụ thuộc vào cách đếm và số bước trong mỗi phách.
Ô nhịp mỗi phút đổi ra BPM thế nào?
Nhân số ô nhịp mỗi phút với số phách trong một ô nhịp. Ví dụ rumba 4/4 có 25–27 ô nhịp mỗi phút, nhân 4 được 100–108 BPM.
Salsa có tốc độ chuẩn không?
Salsa không nằm trong 10 điệu khiêu vũ thể thao nên không có tốc độ chuẩn của WDSF. Tốc độ tuỳ từng bài và phong cách; người nhảy nên tự đo BPM bài đang tập.
