Nhịp "và" (viết là &) là điểm nằm chính giữa hai phách: khi đếm "1 và 2 và 3 và 4 và", mỗi chữ "và" là một nửa phách. Người nhảy dùng nó để đặt những động tác rơi giữa hai phách, như bước chasse trong cha cha cha ("4 và 1"), cú bật lò xo trong hip hop, hay động tác chuẩn bị ngay trước phách mạnh. Nắm được "và" là bước từ nhảy theo phách sang nhảy theo nhạc thật.
Chia phách làm đôi: "và" nằm ở đâu
Nếu mỗi phách là một bước chân đi bộ đều, thì "và" là thời điểm chân kia đang ở giữa không trung. Trong nhạc 4/4 tốc độ 120 BPM, mỗi phách dài nửa giây; "và" rơi vào khoảng một phần tư giây sau mỗi phách.
Khi đếm có "và", một cụm 8 trở thành 16 điểm: "1 và 2 và 3 và 4 và 5 và 6 và 7 và 8 và". Vũ đạo hiện đại, nhất là hip hop và K-pop, dùng rất nhiều điểm này. Một biên đạo dạy "động tác ở 3 và, 4" tức là có hai động tác liền nhau: một ở giữa phách 3 và 4, một đúng phách 4.
Đảo phách (syncopation) như một khái niệm âm nhạc đã được giải thích ở wiki nhịp điệu khác trong hệ. Bài này bàn cách cơ thể người nhảy xử lý điểm "và".
Các cách chia nhỏ hơn: "e", "và", "a"
Một số lớp nhảy, nhất là tap, jazz và các lớp Latin, còn chia phách thành bốn phần, đếm theo kiểu tiếng Anh: "1 e & a 2 e & a". Trong đó:
| Ký hiệu | Vị trí trong phách | Ví dụ dùng |
|---|---|---|
| 1 | Đầu phách | Bước chính, động tác dứt khoát |
| e | Một phần tư phách | Động tác rất nhanh, chân tap |
| & (và) | Nửa phách | Chasse cha cha cha, bật lò xo, động tác chuẩn bị |
| a | Ba phần tư phách | Nhịp "1 a 2" của samba, chasse jive "3 a 4" |
Không cần học hết ngay. Với người mới, chỉ cần nắm chắc "và"; các điểm "e" và "a" sẽ đến khi học điệu cần chúng.
"Và" xuất hiện ở đâu trong các điệu nhảy
Cha cha cha: "4 và 1"
Bước cơ bản cha cha cha đếm "2, 3, 4 và 1". Ba bước nhanh "4 và 1" là bước chasse, tạo ra tiếng "cha cha cha" đặc trưng. Nếu bỏ chữ "và", người nhảy sẽ bước chậm và mất cảm giác của điệu.
Jive và samba: "a"
Jive đếm chasse "3 a 4", samba có nhịp nảy "1 a 2". Điểm "a" nằm gần phách sau hơn "và", nên cảm giác bật nhanh hơn. Cụ thể từng điệu được nói ở bài nhịp waltz và Latin.
Hip hop, K-pop: bật lò xo và "lên" ở "và"
Trong groove cơ bản của hip hop, người nhảy thường "xuống" (nhún) đúng phách và "lên" ở "và", hoặc ngược lại tuỳ kiểu groove. Rất nhiều động tác tay, đầu, vai trong K-pop rơi vào "và" để tạo cảm giác sắc, dồn.
Ballet: động tác chuẩn bị
Trong ballet, nhiều cú bật nhảy có động tác chuẩn bị (demi-plié) ở "và" rồi bật lên đúng phách. Giáo viên hay đếm "và MỘT" để học trò khuỵu gối trước nửa phách.
Vì sao "và" khó với người mới
- Không có tiếng nhạc rõ: phách thường trùng tiếng trống, còn "và" có khi chỉ là tiếng hi-hat nhỏ hoặc hoàn toàn im lặng. Người nhảy phải tự "nghe" nó trong đầu.
- Cơ thể quen đi đều: ta quen bước đều theo phách, nên chen một động tác vào giữa làm nhịp bước bị rối.
- Dễ bị kéo về phách: động tác "và" hay bị làm muộn, rơi gần như vào phách sau. Kết quả là động tác "dính" vào nhau, mất độ sắc.
Bài tập luyện nhịp "và"
Bài tập 1: Vỗ tay và nói
- Bật một bài nhạc 4/4 tốc độ vừa (khoảng 90–100 BPM).
- Vỗ tay đúng phách, nói "1, 2, 3, 4".
- Chuyển sang vỗ tay ở cả phách và "và", nói "1 và 2 và 3 và 4 và". Tay vỗ gấp đôi.
- Khó hơn: chỉ vỗ ở "và", không vỗ ở phách. Miệng vẫn đếm đủ. Đây là bước quan trọng nhất.
Bài tập 2: Chân phách, tay "và"
- Bước tại chỗ đúng phách.
- Thêm động tác búng tay hoặc gật đầu ở mỗi "và".
- Giữ 4 cụm 8 không sai rồi đổi: búng tay ở phách, bước ở "và".
Bài tập 3: Chasse ba bước
- Đứng hai chân song song. Đếm "1, 2, 3 và 4".
- Phách 1, 2: bước tại chỗ trái, phải. Phách "3 và 4": ba bước nhỏ sang ngang trái – phải – trái.
- Lặp lại về phía bên kia. Đây là tiền đề cho chasse cha cha cha.
Bài tập 4: Lò xo "và"
- Bật một bài hip hop nhịp chậm.
- Nhún gối xuống đúng phách, duỗi gối lên ở "và".
- Sau một phút, đổi ngược: lên ở phách, xuống ở "và". Cảm nhận hai chất groove khác nhau.
Đọc vũ đạo có "và": cách ghi chép
Khi học vũ đạo nhanh, hãy ghi số đếm kèm "và" cho từng động tác. Ví dụ:
- 1: bước phải.
- 2: tay trái đẩy ngang.
- &: tay về ngực.
- 3, 4: xoay nửa vòng.
Ghi như vậy giúp bạn biết chỗ nào có hai động tác dồn trong một phách. Đó thường chính là chỗ cả nhóm bị lệch. Khi tập nhóm, nên thống nhất cách đếm "và" ngay từ đầu, vì người này đếm "và 3" trong khi người kia đếm "2 và" cho cùng một động tác sẽ gây rối.
Khi nào không nên cố "và"
Không phải điệu nào cũng cần chia nhỏ phách. Waltz chậm có cảm giác trôi, đếm "1, 2, 3" là đủ; múa dân gian Việt thường theo câu hát, nhịp nhún theo phách. Cố chèn "và" vào những điệu này làm động tác thành vụn vặt. Chia nhỏ phách là công cụ, dùng khi nhạc và vũ đạo cần.
Nghe "và" trong nhạc: tìm ở hi-hat, bass và giọng hát
"Và" khó vì nó thường không có tiếng trống lớn. Nhưng nếu nghe kỹ, rất nhiều bài nhạc có dấu hiệu cho "và":
- Hi-hat: trong nhạc pop, hip hop, house, tiếng hi-hat (tiếng "tsk" nhỏ, sắc) thường gõ ở cả phách và "và", hoặc chỉ ở "và". Đây là người bạn tốt nhất của người nhảy khi tập nhịp chia đôi.
- Bass: nhiều dòng bass chen một nốt vào "và" ngay trước phách mạnh, tạo cảm giác "kéo" người nhảy về phía trước.
- Giọng hát và rap: ca sĩ hay đặt chữ ở "và"; trong K-pop, động tác minh hoạ lời thường rơi đúng những chữ ấy.
- Nhạc Latin: bộ gõ như maracas, cowbell, clave cho ra rất nhiều điểm nằm giữa phách, giúp người nhảy cha cha cha, samba bắt chasse.
Bài tập nhanh: bật một bài pop, bỏ qua giọng hát, chỉ tìm tiếng hi-hat. Gõ ngón tay theo nó. Nếu số lần gõ gấp đôi số phách, bạn đang gõ cả "và".
Dùng "và" để động tác trông sắc hơn
Có một bí quyết các biên đạo hay dạy: muốn một động tác trông thật dứt khoát ở phách, hãy để phần chuẩn bị nằm gọn trong "và" trước đó. Ví dụ động tác đẩy tay ra ở phách 1: ở "và" của phách 8, kéo tay về sát ngực, hơi cuộn vai; đúng phách 1, đẩy thẳng ra và dừng. Khán giả sẽ thấy cú đẩy "nổ" đúng nhạc. Nếu bỏ phần chuẩn bị, tay đi từ từ ra và tới đích muộn, trông mềm và trễ.
Ngược lại, khi muốn động tác trôi, mượt, hãy dàn đều chuyển động qua cả phách và "và", không có điểm dừng. Biết lúc nào dùng "và" để dồn, lúc nào để trôi, là một phần của musicality.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp "và" trong nhảy là gì?
"Và" (ký hiệu &) là điểm giữa hai phách. Khi đếm "1 và 2 và", mỗi chữ "và" là nửa phách. Người nhảy dùng nó để đặt các động tác nhanh rơi giữa hai phách.
Cha cha cha đếm thế nào?
Bước cơ bản đếm "2, 3, 4 và 1". Ba bước nhanh "4 và 1" là bước chasse tạo nên âm "cha cha cha".
"1 e & a" nghĩa là gì?
Đó là cách chia một phách thành bốn phần: đầu phách, một phần tư (e), nửa phách (và), ba phần tư (a). Cách đếm này hay dùng trong tap, jazz, samba, jive.
Vì sao động tác ở "và" của mình hay bị trễ?
Vì cơ thể quen đi đều theo phách và "và" thường không có tiếng trống rõ. Hãy luyện vỗ tay chỉ ở "và" trong khi miệng đếm đủ, rồi mới đưa vào động tác.
Có phải điệu nào cũng cần đếm "và" không?
Không. Waltz chậm hay nhiều điệu múa dân gian chỉ cần đếm theo phách hoặc theo câu hát. "Và" quan trọng nhất ở cha cha cha, jive, samba, hip hop và K-pop.
