Những cảnh nhảy kinh điển trong điện ảnh thường được nhắc tới gồm: Gene Kelly nhảy dưới mưa trong Singin' in the Rain (1952), Fred Astaire và Ginger Rogers trong Top Hat (1935), các màn nhảy trên phố của West Side Story (1961), John Travolta trên sàn disco Saturday Night Fever (1977), cú nâng cuối phim Dirty Dancing (1987) và màn twist trong Pulp Fiction (1994). Chúng thành kinh điển không chỉ vì vũ đạo đẹp mà vì máy quay, dựng phim và câu chuyện làm cho điệu nhảy trở thành khoảnh khắc nhân vật bộc lộ mình rõ nhất.
Điện ảnh đã thay đổi cách ta xem nhảy
Trên sân khấu, khán giả ngồi một chỗ, thấy toàn thân người múa từ một góc. Điện ảnh cho phép thứ sân khấu không làm được: đặt máy quay trên trần, lia theo người nhảy, cắt cảnh, nhảy trên phố thật, dưới mưa thật. Nhưng điện ảnh cũng có thể "phá" điệu nhảy: cắt quá nhiều, quay cận quá sát, khán giả không còn thấy chân, thấy toàn thân.
Hai hướng tiếp cận nổi tiếng thời Hollywood thập niên 1930 cho thấy điều này. Biên đạo Busby Berkeley đặt máy quay trên cao, biến hàng chục vũ công thành những hình vạn hoa — điệu nhảy phục vụ hình ảnh. Fred Astaire thì ngược lại, nổi tiếng với việc muốn máy quay ghi toàn thân và giữ cảnh dài, ít cắt — hình ảnh phục vụ điệu nhảy. Cả hai hướng đều để lại những cảnh đáng nhớ.
Bảng tóm tắt những cảnh hay được nhắc
| Phim | Năm | Cảnh nhảy | Vì sao đáng nhớ |
|---|---|---|---|
| Top Hat | 1935 | Astaire và Rogers nhảy đôi bài "Cheek to Cheek" | Đỉnh cao của nhảy đôi thanh lịch thời Hollywood cổ điển |
| The Red Shoes | 1948 | Đoạn ballet dài giữa phim | Đưa ballet vào điện ảnh bằng ngôn ngữ hình ảnh như mơ |
| An American in Paris | 1951 | Đoạn ballet dài ở cuối phim | Kết hợp ballet, nhảy Broadway và hội hoạ Pháp |
| Singin' in the Rain | 1952 | Gene Kelly nhảy dưới mưa bài hát cùng tên | Niềm vui thuần khiết, dùng đạo cụ đời thường: ô, cột đèn, vũng nước |
| Seven Brides for Seven Brothers | 1954 | Màn nhảy ở buổi dựng nhà kho | Nhào lộn, sức mạnh, nhảy tập thể nam rất ngoạn mục |
| West Side Story | 1961 | Các màn nhảy trên phố, bài "America", "Cool" | Biên đạo Jerome Robbins đưa nhảy ra phố, nhảy kể xung đột |
| Saturday Night Fever | 1977 | Travolta nhảy solo trên sàn disco | Biểu tượng của thời disco |
| Dirty Dancing | 1987 | Cú nâng trong màn nhảy cuối | Khoảnh khắc nhân vật vượt qua nỗi sợ, cả phim dồn về đó |
| Pulp Fiction | 1994 | Cuộc thi twist trong nhà hàng | Nhảy giản dị, hơi vụng mà rất có duyên giữa phim hình sự |
| Billy Elliot | 2000 | Cậu bé nhảy trong cơn tức giận trên phố | Nhảy như cách giải toả cảm xúc, không cần kỹ thuật hoàn hảo |
| La La Land | 2016 | Nhảy tap trên đồi lúc chạng vạng | Tri ân phim nhạc kịch cổ điển, quay cảnh dài |
Năm cảnh, nhìn kỹ hơn
Nhảy dưới mưa — Singin' in the Rain
Nhân vật vừa nhận ra mình đang yêu, đi trong mưa, gập ô lại và nhảy. Cảnh hay vì mọi thứ trên phố đều thành bạn nhảy: cột đèn để đu, vỉa hè để bước lên xuống, vũng nước để dậm. Đây là bài học lớn về biên đạo: đạo cụ đời thường có thể kể cảm xúc rõ hơn mọi động tác kỹ thuật.
Nhảy đôi thanh lịch — Top Hat
Những màn nhảy đôi của Astaire và Rogers cho thấy nhảy đôi là một cuộc đối thoại: ai dẫn, ai theo, lúc nào hai người đồng điệu. Máy quay giữ toàn thân, ít cắt, để khán giả thấy cả điệu nhảy như trên sân khấu.
Nhảy kể xung đột — West Side Story
Hai băng nhóm trẻ ở New York không đánh nhau bằng lời mà bằng nhảy: bước dài, búng tay, nhảy vọt. Vũ đạo vừa có ballet vừa có jazz, và mỗi động tác mang tính cách nhóm. Phim được làm lại năm 2021 dưới bàn tay đạo diễn Steven Spielberg, cho thấy sức sống của chất liệu gốc.
Một mình trên sàn disco — Saturday Night Fever
Nhân vật là một chàng trai làm công việc bình thường, chỉ thật sự là "ai đó" trên sàn nhảy. Bộ vest trắng, ngón tay chỉ lên trời, sàn đèn nhiều màu — hình ảnh ấy định nghĩa cả một thời kỳ âm nhạc.
Twist ở nhà hàng — Pulp Fiction
Cảnh này nổi tiếng chính vì nó không hoàn hảo. Hai nhân vật nhảy twist với những động tác đơn giản, hơi kỳ quặc, giữa một bộ phim đầy bạo lực. Nhảy ở đây là khoảnh khắc nhân vật thoát khỏi vai diễn thường ngày.
Ngoài Hollywood
Danh sách trên nghiêng về phim Mỹ vì đó là những cảnh được nhắc nhiều nhất trên thế giới. Nhưng nhiều nền điện ảnh khác coi nhảy là trung tâm. Điện ảnh Ấn Độ, đặc biệt Bollywood, gần như phim nào cũng có những màn ca múa lớn, kết hợp múa cổ điển, dân gian và hiện đại. Điện ảnh Pháp, Ý, Nhật, Hàn cũng có những cảnh nhảy đáng nhớ trong phim tâm lý, chính kịch. Người xem có thể tự lập danh sách riêng theo nền điện ảnh mình yêu.
Vì sao một cảnh nhảy trở thành kinh điển
- Đúng lúc trong câu chuyện. Cảnh nhảy hay nhất thường xảy ra khi lời nói không còn đủ: lúc yêu, lúc giận, lúc được giải thoát.
- Nhân vật nhảy, không phải diễn viên khoe kỹ thuật. Khán giả nhớ cảm xúc hơn nhớ số vòng xoay.
- Máy quay tôn trọng thân thể. Thấy được toàn thân, nhịp dựng khớp nhịp nhạc.
- Một hình ảnh dễ nhận. Chiếc ô, bộ vest trắng, cú nâng — một chi tiết đủ để người ta nhắc lại cả cảnh.
Từ màn ảnh tới sàn tập
Nhiều cảnh nhảy trong phim đã thay đổi cả đời sống nhảy ngoài rạp. Sau khi một phim nhạc kịch thành công, các lớp nhảy theo phong cách trong phim thường đông lên; người ta muốn học bước disco sau Saturday Night Fever, muốn học nhảy đôi sau Dirty Dancing. Phim về ballet như The Red Shoes hay Billy Elliot cũng được nhiều người làm nghề múa nhắc tới như thứ đã khiến họ muốn học múa từ nhỏ.
Ngược lại, điện ảnh luôn cần vũ công và biên đạo thật. Đằng sau một cảnh vài phút là nhiều tuần tập luyện, nhiều ngày quay; những cảnh nhảy dưới mưa, nhảy trên phố, nhảy trên cầu thang đều phải tính đến sàn trơn, góc máy, ánh sáng. Một số cảnh nổi tiếng được kể lại với những giai thoại về độ khó khi quay, nhưng nhiều chi tiết trong số đó là chuyện kể truyền miệng, không phải lúc nào cũng kiểm chứng được — người đọc nên dè dặt với những con số "quay bao nhiêu lần" hay "sốt bao nhiêu độ" trên mạng.
Ngày nay, cảnh nhảy trong phim còn sống tiếp trên mạng xã hội: người ta chép lại vài nhịp nổi tiếng, quay lại ở góc phố nhà mình. Đó là cách một khoảnh khắc điện ảnh trở thành vốn chung của mọi người.
Góc nhìn hôm nay: xem cảnh nhảy như người làm múa
- Xem một lần lấy cảm xúc, xem lần nữa tắt tiếng. Không có nhạc, bạn sẽ thấy rõ cấu trúc động tác và nhịp dựng.
- Đếm số lần cắt cảnh. So một cảnh của Astaire với một cảnh nhảy trong phim hiện đại; số lần cắt nói rất nhiều về quan niệm của đạo diễn.
- Để ý không gian. Phố, sàn disco, phòng khách — không gian đổi thì động tác đổi.
- Thử dựng một đoạn ngắn. Người học nhảy có thể chọn một cảnh, học vài nhịp, rồi tự quay bằng điện thoại ở một góc phố — bài tập hay để hiểu quan hệ giữa nhảy và máy quay.
Câu hỏi thường gặp
Cảnh nhảy nổi tiếng nhất lịch sử điện ảnh là cảnh nào?
Không có đáp án duy nhất, nhưng cảnh Gene Kelly nhảy dưới mưa trong Singin' in the Rain (1952) thường đứng đầu các danh sách. Cảnh này nổi tiếng nhờ niềm vui thuần khiết và cách dùng đạo cụ đời thường.
Fred Astaire nổi tiếng vì điều gì?
Fred Astaire nổi tiếng với những màn nhảy đôi thanh lịch cùng Ginger Rogers trong các phim thập niên 1930 như Top Hat. Ông được biết đến với việc muốn máy quay ghi toàn thân và giữ cảnh dài để thấy trọn điệu nhảy.
Biên đạo của West Side Story là ai?
Vũ đạo của West Side Story do Jerome Robbins dàn dựng, ông cũng là đồng đạo diễn bản phim năm 1961. Phim được làm lại năm 2021 dưới sự đạo diễn của Steven Spielberg.
Cảnh nhảy trong Pulp Fiction là điệu gì?
Đó là cuộc thi twist trong một nhà hàng theo phong cách thập niên 1950. Cảnh nổi tiếng vì động tác đơn giản, hơi vụng mà rất có duyên giữa một phim hình sự.
Học nhảy từ các cảnh phim có được không?
Được, nhiều người học nhảy bằng cách chép lại vài nhịp trong cảnh phim yêu thích. Nên xem chậm, chia đoạn ngắn, và nếu động tác có nhào lộn hay cú nâng thì cần người hướng dẫn và đệm an toàn.
