Giày và sàn tập là hai thứ quyết định khớp của người nhảy phải chịu bao nhiêu lực. Sàn tốt cho nhảy là sàn có độ đàn hồi (sàn gỗ đặt trên lớp đệm, gọi là sàn nảy) và mặt sàn không quá trơn, không quá bám. Giày phải hợp với kiểu nhảy: giày mềm đế da hoặc đế nỉ cho ballet, khiêu vũ; giày thể thao đế mỏng, ôm chân cho hip hop, K-pop. Sàn bê tông, sàn gạch men trơn và giày đế bám cao su dày khi xoay là những tổ hợp hay gây đau gối, đau cổ chân.
Vì sao sàn quan trọng tới vậy
Mỗi lần tiếp đất sau một bước bật, lực dội lên cổ chân, gối, hông, lưng lớn hơn nhiều so với trọng lượng cơ thể. Nếu sàn hấp thụ được một phần lực, khớp đỡ phải gánh hết. Nếu sàn cứng như bê tông, toàn bộ lực dội ngược vào người.
Các tài liệu y học múa, trong đó có tờ thông tin về sàn múa của IADMS, đều coi sàn cứng là một yếu tố nguy cơ cho chấn thương quá tải như đau ống chân, đau gân gót, gãy xương do mỏi. Ngược lại, sàn quá mềm như nệm dày làm mất ổn định cổ chân, dễ lật. Sàn tốt nằm ở giữa: đủ nảy để giảm sốc, đủ chắc để giữ thăng bằng.
Các loại sàn thường gặp
| Loại sàn | Độ đàn hồi | Độ trơn – bám | Nhận xét cho người nhảy |
|---|---|---|---|
| Sàn gỗ đặt trên đệm (sàn nảy) | Tốt | Vừa, tuỳ lớp phủ | Lý tưởng cho phòng tập múa, nhảy |
| Sàn nảy phủ thảm vinyl múa (marley) | Tốt | Bám vừa, chống trượt | Chuẩn của nhiều phòng tập ballet, múa đương đại, sân khấu |
| Sàn gỗ dán thẳng lên bê tông | Thấp | Vừa | Dùng được, nhưng không nên tập bật nhảy nhiều giờ |
| Sàn gạch men, đá | Rất thấp | Trơn, nhất là khi có mồ hôi | Không nên tập nhảy lâu |
| Sàn bê tông, xi măng | Rất thấp | Nhám | Hạn chế bật, chỉ tập ngắn |
| Thảm cao su, thảm xốp tập gym | Mềm | Rất bám | Tốt cho tập sàn, dễ "khoá" chân khi xoay |
"Khoá chân" là hiện tượng bàn chân bị dính lại trên mặt sàn quá bám trong khi thân vẫn xoay. Lúc đó lực xoắn dồn lên gối và cổ chân. Đây là lý do nhiều người xoay vòng trên thảm cao su hay sàn thể thao bằng giày chạy bộ thấy đau gối.
Giày theo từng kiểu nhảy
Ballet
Giày mềm (giày vải hoặc da, đế nguyên hoặc đế chia đôi) cho mọi trình độ. Giày mũi cứng là giai đoạn riêng, chỉ khi giáo viên đánh giá học viên đã sẵn sàng; danh mục ballet có bài riêng về giày mũi cứng. Không dùng giày mũi cứng như giày tập thường ngày.
Múa đương đại
Nhiều lớp tập chân trần để cảm nhận sàn. Nếu sàn chưa sạch hoặc da chân dễ phồng, có thể dùng miếng bọc nửa bàn chân, chừa phần mũi và gót.
Jazz, nhảy sân khấu
Giày jazz đế mềm chia đôi, ôm bàn chân, cho phép kiễng và xoay.
Hip hop, K-pop, nhảy hiện đại
Giày thể thao đế tương đối mỏng và phẳng, ôm chân, có đệm gót vừa phải. Đế quá dày, quá cao làm mất cảm giác sàn và dễ lật. Đế có rãnh sâu kiểu giày chạy địa hình bám quá mức khi xoay. Một số người nhảy dán thêm miếng trượt dưới mũi giày để xoay dễ hơn; cách này có cái lợi, nhưng làm giày trơn hơn ở những sàn khác nên cần cẩn thận.
Khiêu vũ thể thao, khiêu vũ đôi
Giày khiêu vũ có đế da lộn, giúp trượt và xoay vừa đủ. Giày Latin của nữ thường có gót cao và hở mũi, giày Standard kín mũi; người mới nên bắt đầu với gót thấp. Đế da lộn mất tác dụng khi bẩn, nên chải đế thường xuyên và không đi giày khiêu vũ ra ngoài đường.
Múa dân gian, dân vũ
Tuỳ tiết mục: chân trần, hài vải, giày múa mềm. Với dân vũ của người trung niên, cao tuổi ở công viên, ưu tiên giày thể thao đế bằng, bám vừa, có đệm gót, buộc dây chắc.
Chọn giày: những điểm cần kiểm tra
- Vừa chân: ôm nhưng không bó, mũi chân không bị ép gập. Thử giày vào cuối ngày khi chân hơi nở.
- Gót chắc: gót không trượt lên xuống khi kiễng.
- Đế: thử xoay một vòng trên sàn tập. Quá bám hay quá trơn đều không ổn.
- Độ dẻo đế: với giày múa, đế cong theo bàn chân khi kiễng; với giày thể thao, đế không cứng như tấm ván.
- Tình trạng giày: giày cũ mòn lệch đế, đệm xẹp làm thay đổi cách tiếp đất. Thay giày khi đế mòn rõ hoặc đệm không còn đàn hồi.
Với trẻ em, chân lớn nhanh. Giày chật làm ngón chân co quắp, giày quá rộng làm trẻ phải co ngón để giữ giày. Nên kiểm tra kích cỡ mỗi vài tháng thay vì mua rộng trước "cho đi được lâu".
Khi phải nhảy trên sàn không tốt
Không phải lúc nào cũng có phòng tập chuẩn. Văn nghệ ở sân trường, buổi diễn ở hội trường lát gạch, buổi tập nhóm ở sảnh chung cư là chuyện thường. Một số cách giảm rủi ro:
- Giảm số lần bật nhảy và tiếp đất mạnh trong buổi tập trên sàn cứng; tập bật ở buổi có sàn tốt hơn.
- Rút ngắn thời gian tập, nghỉ xen kẽ nhiều hơn.
- Chọn giày có đệm gót tốt hơn bình thường.
- Lau sàn khô trước khi tập; mồ hôi trên gạch men rất trơn.
- Nếu phải diễn trên sàn cứng, chỉ chạy bài trên sàn đó một hai lần trước khi diễn, còn phần lớn buổi tập làm ở nơi khác.
- Kiểm tra sân khấu: mép sân khấu, khe hở giữa các tấm, đinh, băng dính bong.
Sàn và giày ở phòng tập: hỏi gì trước khi đăng ký
Khi chọn một lớp nhảy, ngoài giáo viên và học phí, hãy hỏi thêm về sàn:
- Sàn có lớp đệm bên dưới không, hay gỗ dán thẳng lên bê tông?
- Mặt sàn phủ gì: vinyl múa, gỗ đánh vecni, gạch?
- Có quy định giày riêng, không đi giày ngoài đường vào phòng không?
- Sàn được lau, bảo dưỡng thế nào?
Phòng tập có quy định thay giày, giữ sàn sạch thường cũng là phòng chú ý tới an toàn của học viên nói chung.
Góc nhìn hôm nay
Ở các thành phố lớn, ngày càng nhiều studio đầu tư sàn nảy và thảm vinyl múa, nhưng không phải nơi nào cũng có. Người tập nhảy không cần mua đồ đắt tiền, chỉ cần hiểu hai nguyên tắc: sàn càng cứng càng phải giảm bật nhảy, và đế giày phải vừa trơn đủ để xoay, vừa bám đủ để không trượt.
Nếu thấy đau ống chân, đau gót, đau gối tăng dần sau khi đổi sang tập ở chỗ mới hoặc đổi giày mới, đừng bỏ qua mối liên hệ ấy. Giảm tải, trở lại sàn và giày cũ nếu được; nếu đau kéo dài, sưng, đau khu trú một điểm khi ấn, hãy đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Sàn nào tốt nhất để tập nhảy?
Sàn gỗ đặt trên lớp đệm đàn hồi (sàn nảy), thường phủ thảm vinyl múa, là lựa chọn tốt nhất cho phòng tập. Sàn này giảm sốc khi tiếp đất mà vẫn đủ chắc để giữ thăng bằng.
Tập nhảy trên sàn gạch có sao không?
Sàn gạch cứng và trơn khi có mồ hôi, tập lâu với nhiều bật nhảy dễ gây đau ống chân, gót, gối và dễ trượt. Nếu phải tập, nên giảm bật nhảy, rút ngắn buổi tập, lau khô sàn và đi giày có đệm gót.
Nhảy hip hop nên đi giày gì?
Nên chọn giày thể thao đế tương đối mỏng và phẳng, ôm chân, có đệm gót vừa phải. Tránh đế quá dày hoặc có rãnh bám sâu vì dễ lật cổ chân và khoá chân khi xoay.
Vì sao xoay trên thảm cao su bị đau gối?
Thảm cao su rất bám nên bàn chân bị giữ lại trong khi thân vẫn xoay, lực xoắn dồn lên gối và cổ chân. Nên xoay trên sàn có độ trơn vừa phải hoặc dùng giày đế phù hợp.
Bao lâu nên thay giày tập nhảy?
Không có mốc cố định; nên thay khi đế mòn lệch rõ, đệm gót xẹp hoặc giày không còn ôm chân. Trẻ em nên kiểm tra kích cỡ giày mỗi vài tháng vì chân lớn nhanh.
