Học viện Múa Việt Nam ở Hà Nội là cơ sở đào tạo múa chuyên nghiệp lớn nhất cả nước, có tiền thân là Trường Múa Việt Nam thành lập năm 1959. Con đường phổ biến để thành diễn viên múa là thi năng khiếu vào hệ trung cấp từ tuổi thiếu niên, học song song văn hoá và chuyên môn nhiều năm, rồi học tiếp đại học hoặc về nhà hát, đoàn nghệ thuật. Người bắt đầu muộn hơn vẫn có lối vào nghề, nhưng hẹp hơn và thường đi theo hướng múa đương đại, biên đạo, giảng dạy hoặc vũ đoàn.
Học viện Múa Việt Nam: vài nét chính
Từ một trường múa ra đời cuối thập niên 1950 với sự giúp đỡ của chuyên gia nước ngoài, cơ sở này qua nhiều lần đổi tên, nâng cấp, rồi trở thành Học viện Múa Việt Nam. Đây là nơi đào tạo từ bậc trung cấp tới đại học và sau đại học về múa, trực thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
Các hướng đào tạo chính thường gồm:
- Diễn viên múa: múa dân gian dân tộc Việt Nam và diễn viên múa ballet (múa cổ điển châu Âu) là hai nhánh lớn.
- Biên đạo múa: học cách sáng tác, dàn dựng tiết mục, tác phẩm.
- Huấn luyện múa: đào tạo người sẽ dạy múa ở trường, nhà văn hoá, câu lạc bộ.
- Lý luận, nghiên cứu múa ở bậc cao hơn.
Tên ngành, chỉ tiêu, môn thi có thể thay đổi theo từng năm. Người quan tâm nên đọc đề án tuyển sinh mới nhất trên trang chính thức của học viện thay vì dựa vào bài viết cũ.
Ngoài Hà Nội, ở TP.HCM và một số địa phương cũng có trường đào tạo múa ở bậc trung cấp, cao đẳng, cùng các khoa múa trong trường văn hoá nghệ thuật. Một số trường đại học sư phạm nghệ thuật đào tạo giáo viên có môn múa.
Hệ trung cấp: vào nghề từ tuổi thiếu niên
Múa là một trong số ít nghề mà việc học bắt đầu rất sớm. Lý do nằm ở cơ thể: độ mở khớp háng, độ dẻo cột sống, độ duỗi mu bàn chân dễ rèn khi xương khớp còn đang phát triển, và một số kỹ năng như xoay, nhảy cao cần nhiều năm lặp lại mới vững.
Vì thế hệ trung cấp múa thường nhận học sinh ở độ tuổi cuối tiểu học, đầu trung học cơ sở. Học sinh học văn hoá phổ thông song song với chuyên môn, ở nội trú hoặc ngoại trú, thời gian đào tạo kéo dài nhiều năm, có khác nhau giữa nhánh ballet và nhánh múa dân gian. Ballet thường đòi hỏi bắt đầu sớm hơn và học lâu hơn.
Một ngày của học sinh múa
Lịch cụ thể mỗi trường mỗi khác, nhưng nhịp chung khá giống nhau:
- Buổi sáng hoặc buổi chiều có giờ múa cơ bản bên gióng (barre) và giữa phòng, theo kiểu lớp ballet: plié, tendu, battement, xoay, nhảy.
- Các giờ múa dân gian: động tác Kinh, Tày, Thái, H'Mông, Chăm, Khmer, Tây Nguyên…, mỗi dân tộc có dáng tay, dáng chân, nhịp riêng.
- Giờ tiết mục: học thuộc và tập các tiết mục mẫu để báo cáo, thi.
- Các môn bổ trợ: nhạc lý, lịch sử múa, diễn xuất, thể lực.
- Phần văn hoá phổ thông như mọi học sinh cùng tuổi.
Cường độ cao, kỷ luật chặt. Nhiều học sinh xa nhà từ nhỏ. Phụ huynh cân nhắc cho con theo nghề nên đi tham quan trường, nói chuyện với giáo viên và các gia đình đã có con học ở đó.
Thi tuyển: người ta nhìn vào điều gì
Thi năng khiếu múa không chỉ xem thí sinh múa một bài. Hội đồng thường đánh giá tố chất cơ thể và khả năng phát triển trong tương lai. Những nội dung hay gặp:
| Nội dung | Hội đồng quan sát |
|---|---|
| Tố chất hình thể | Tỷ lệ cơ thể, cấu trúc khớp, dáng đứng; đây là đặc thù của nghề, không phải đánh giá đẹp xấu |
| Độ mềm dẻo | Mở háng, gập người, duỗi mu bàn chân, độ cong lưng |
| Bật nhảy | Độ cao, độ nảy, cách tiếp đất |
| Cảm thụ âm nhạc | Vỗ theo nhịp, đi theo nhạc, nhận ra thay đổi tiết tấu |
| Khả năng bắt chước, tiếp thu | Giáo viên làm mẫu một chuỗi động tác ngắn, thí sinh làm lại |
| Sức khoẻ | Khám sức khoẻ theo quy định; các vấn đề về tim mạch, cột sống cần được bác sĩ xem |
Với trẻ nhỏ, việc trượt một kỳ thi năng khiếu không nói lên giá trị của đứa trẻ, cũng không có nghĩa con không được múa. Nhiều người không vào trường chuyên nghiệp vẫn múa suốt đời ở câu lạc bộ, nhà văn hoá, nhóm múa đương đại. Phụ huynh nên giữ niềm vui múa cho con trước khi nghĩ tới kết quả thi.
Hệ đại học và các hướng học muộn
Bậc đại học thường nhận người đã có nền chuyên môn: học sinh tốt nghiệp trung cấp múa, diễn viên đang làm việc muốn nâng trình độ, hoặc người có năng khiếu nổi bật. Ngoài diễn viên, các ngành biên đạo, huấn luyện, lý luận mở ra cho những ai muốn làm nghề lâu dài khi tuổi biểu diễn đã qua.
Người bắt đầu học múa ở tuổi 16–18 hay muộn hơn khó cạnh tranh ở nhánh ballet hay múa dân gian chuyên nghiệp, vì bạn cùng lứa đã có gần mười năm nền. Nhưng có những cửa khác: các lớp múa đương đại, các vũ đoàn sân khấu ca nhạc, nhóm nhảy, lớp huấn luyện viên khiêu vũ, các chương trình đào tạo ngắn hạn của trung tâm văn hoá. Nhiều nghệ sĩ múa đương đại trên thế giới bắt đầu khá muộn.
Sau khi ra trường: diễn viên múa làm việc ở đâu
- Nhà hát nhà nước: nhà hát ca múa nhạc trung ương và địa phương, nhà hát nhạc vũ kịch, đoàn nghệ thuật quân đội, công an, các đoàn ca múa của tỉnh, thành.
- Đơn vị sản xuất tư nhân: các chương trình nghệ thuật cho khách du lịch, show thực cảnh, các đơn vị như Lune Production.
- Vũ đoàn, nhóm múa phụ hoạ cho sân khấu ca nhạc, truyền hình, sự kiện.
- Giảng dạy: trường nghệ thuật, nhà thiếu nhi, câu lạc bộ, trung tâm dạy múa.
- Ra nước ngoài: học tiếp, biểu diễn trong các đoàn quốc tế, các chương trình dài hạn.
Tuổi nghề và những điều ít người kể
Tuổi biểu diễn đỉnh cao của diễn viên múa ngắn hơn hầu hết các nghề nghệ thuật khác. Nhiều diễn viên chuyển sang dạy, biên đạo, quản lý từ tuổi ba mươi mấy, bốn mươi. Một sự nghiệp bền thường được chuẩn bị từ sớm: học thêm biên đạo, sư phạm, ngoại ngữ, kỹ năng sản xuất chương trình.
Chấn thương là rủi ro thường trực. Cổ chân, đầu gối, cột sống thắt lưng là những vùng hay gặp vấn đề. Diễn viên trẻ được khuyên nghe cơ thể, khởi động kỹ, ăn uống đủ cho cường độ tập. Đau kéo dài, sưng, tê hay nghe tiếng "rắc" ở khớp thì cần đi khám bác sĩ chấn thương chỉnh hình hoặc chuyên gia vật lý trị liệu, không nên tự chịu đựng để kịp buổi diễn.
Thu nhập thay đổi nhiều theo nơi làm việc. Ở các nhà hát nhà nước có lương và chế độ ổn định hơn; ở vũ đoàn và chương trình tư nhân thu nhập theo show, có lúc nhiều, có lúc thưa. Cần hỏi rõ khi nhận việc.
Tìm hiểu thêm trước khi chọn nghề
- Đi xem buổi báo cáo tốt nghiệp hoặc biểu diễn của học sinh trường múa: thấy rõ trình độ sau nhiều năm học.
- Đọc đề án tuyển sinh mới nhất trên trang chính thức của Học viện Múa Việt Nam và các trường múa phía Nam.
- Hỏi chuyện diễn viên đang làm nghề về lịch tập, lịch diễn, thu nhập, chấn thương.
- Cho trẻ học thử một lớp múa cơ bản dài hạn trước kỳ thi để xem con có thật sự thích không.
Câu hỏi thường gặp
Học viện Múa Việt Nam ở đâu, thành lập năm nào?
Học viện Múa Việt Nam ở Hà Nội, tiền thân là Trường Múa Việt Nam thành lập năm 1959. Đây là cơ sở đào tạo múa chuyên nghiệp lớn nhất cả nước, có các bậc từ trung cấp tới đại học và sau đại học.
Mấy tuổi thì thi vào trường múa?
Hệ trung cấp múa thường nhận học sinh ở độ tuổi cuối tiểu học, đầu trung học cơ sở, nhánh ballet thường cần bắt đầu sớm hơn. Độ tuổi cụ thể theo từng năm ghi trong đề án tuyển sinh, phụ huynh nên xem bản mới nhất.
Thi năng khiếu múa gồm những gì?
Thường gồm kiểm tra tố chất hình thể, độ mềm dẻo, bật nhảy, cảm thụ âm nhạc, khả năng làm lại động tác giáo viên làm mẫu và khám sức khoẻ. Một số ngành ở bậc đại học có thêm phần trình diễn tiết mục hoặc sáng tác.
Học múa muộn có thành diễn viên được không?
Khó vào nhánh ballet hay múa dân gian chuyên nghiệp nếu bắt đầu ở tuổi 16–18, nhưng vẫn có đường khác: múa đương đại, vũ đoàn, nhóm nhảy, huấn luyện khiêu vũ, giảng dạy ở câu lạc bộ. Nhiều nghệ sĩ múa đương đại bắt đầu khá muộn.
Diễn viên múa làm nghề được bao lâu?
Tuổi biểu diễn đỉnh cao thường ngắn, nhiều người chuyển sang dạy, biên đạo, quản lý từ khoảng ngoài ba mươi tới bốn mươi tuổi. Thời gian cụ thể tuỳ thể lực, chấn thương và loại hình múa.