Trẻ có thể làm quen với vận động theo nhạc rất sớm, còn các lớp nhảy có giáo trình thường nhận trẻ từ khoảng 3–4 tuổi dưới dạng vận động sáng tạo, và lớp kỹ thuật bài bản hơn từ khoảng 6–8 tuổi tuỳ môn. Không có tuổi "đúng" chung cho mọi trẻ; điều quan trọng là lớp hợp với giai đoạn phát triển, giáo viên hiểu trẻ, buổi học ngắn và vui, không ép dẻo, không chấm điểm hay xếp hạng trẻ. Bài này viết cho phụ huynh; phần ballet riêng đã có trong danh mục ballet.
Theo từng độ tuổi: trẻ cần gì từ một lớp nhảy
| Độ tuổi (tham khảo) | Kiểu lớp phù hợp | Trẻ học được gì | Thời lượng buổi học thường gặp |
|---|---|---|---|
| Khoảng 3–5 tuổi | Vận động sáng tạo, nhảy theo nhạc, tiền ballet | Nghe nhịp, nhảy bật, đi kiễng, bắt chước, nhập vai theo hình ảnh (con thỏ, chiếc lá) | 30–45 phút |
| Khoảng 6–8 tuổi | Lớp cơ bản của từng môn: ballet nhập môn, nhảy hiện đại thiếu nhi, múa dân gian | Bước cơ bản, đếm nhịp, nhớ chuỗi động tác ngắn | 45–60 phút |
| Khoảng 9–12 tuổi | Lớp kỹ thuật bài bản hơn, có thể học thêm môn thứ hai | Kỹ thuật, sức mạnh, biểu diễn nhóm | 60–90 phút |
| Tuổi thiếu niên | Lớp nâng cao, nhóm biểu diễn, định hướng nếu muốn theo nghề | Phong cách, biên đạo, diễn xuất | Tuỳ mục tiêu |
Các mốc tuổi chỉ để tham khảo. Trẻ phát triển không đều: có trẻ 5 tuổi tập trung tốt, có trẻ 7 tuổi vẫn cần lớp vui là chính. Hãy nhìn vào đứa trẻ cụ thể, không nhìn vào con số.
Chọn môn: để trẻ thử trước
Mỗi môn có cái hay riêng. Ballet rèn tư thế và kỷ luật. Nhảy hiện đại, hip hop cho trẻ năng động sự tự do. Múa dân gian gần văn hoá Việt, hay có dịp biểu diễn ở trường. Khiêu vũ thể thao thiếu nhi rèn sự phối hợp với bạn nhảy.
Cách chọn đơn giản nhất là cho trẻ học thử một hai buổi ở vài lớp, quan sát trẻ có háo hức không, về nhà có tự nhảy lại không. Trẻ thích thì mới tập lâu. Đổi môn sau vài tháng cũng không sao; ở tuổi nhỏ, trải nghiệm nhiều kiểu vận động có lợi cho sự phát triển chung.
Chọn lớp: phụ huynh nên quan sát gì
- Giáo viên: có kinh nghiệm dạy trẻ, không chỉ giỏi nhảy. Dạy trẻ 4 tuổi khác hẳn dạy thiếu niên.
- Sĩ số: lớp quá đông thì giáo viên không quan sát được từng trẻ.
- Cấu trúc buổi học: có khởi động, có phần chính, có thả lỏng cuối buổi.
- Không ép dẻo: giáo viên không đè, kéo, ngồi lên người trẻ để ép xoạc. Đây là dấu hiệu nên rời lớp.
- Không so sánh, không xếp hạng: lời khen dựa vào cố gắng và tiến bộ của chính trẻ.
- Sàn và phòng: sàn có độ đàn hồi, phòng thoáng, có nước uống, có nhà vệ sinh gần.
- Quy định an toàn: phụ huynh được xem buổi học hoặc buổi mở cửa, có quy định đón trả trẻ rõ ràng.
An toàn thể chất cho trẻ học nhảy
Không ép dẻo, không ép tư thế
Khớp và xương của trẻ đang phát triển. Ép trẻ xoạc quá giới hạn, ép mở hông quá mức (chân xoay ngoài vượt quá khả năng tự nhiên ở hông), ép ưỡn lưng sâu lặp lại nhiều có thể gây đau và tổn thương. Độ dẻo nên đến từ từ, qua tập luyện đều và nhẹ nhàng.
Giày mũi cứng: không lên sớm
Với ballet, giày mũi cứng chỉ nên dùng khi giáo viên đánh giá trẻ đã sẵn sàng, dựa trên độ tuổi, sự phát triển của xương bàn chân, sức mạnh cổ chân và thân, và thường sau vài năm tập nền. Nhiều tài liệu y học múa cho rằng thường không trước khoảng 11–12 tuổi, nhưng đây không phải luật tuổi tuyệt đối mà là đánh giá từng trẻ.
Bật nhảy và động tác nguy hiểm
Một số video trên mạng cho thấy trẻ nhỏ làm động tác nhào lộn, đứng đầu, xoạc cực hạn. Những động tác này cần huấn luyện có bảo hộ, không nên để trẻ tự bắt chước ở nhà.
Đau ở trẻ không phải "đau tăng trưởng" là xong
Trẻ đang lớn nhanh có thể đau ở gót, dưới gối. Đừng tự kết luận rồi cho trẻ tập tiếp. Nếu trẻ đau kéo dài, đau khi tập và giảm khi nghỉ, đi khập khiễng, sưng, hoặc đau về đêm, hãy cho trẻ đi khám.
Nước, nhiệt và nghỉ
Trẻ mất nước và nóng lên nhanh hơn người lớn. Cho trẻ mang bình nước, mặc đồ thoáng, nghỉ khi mệt. Trẻ chóng mặt, mặt tái, nôn trong lúc tập cần được dừng ngay và theo dõi.
An toàn tinh thần: điều phụ huynh dễ quên
Nhảy nên là niềm vui. Một số điều giúp giữ niềm vui ấy:
- Không chấm điểm, không xếp hạng con trong nhà, không so với bạn cùng lớp.
- Không bình luận về cân nặng, vóc dáng của trẻ. Không khuyến khích trẻ ăn kiêng để "nhảy đẹp hơn".
- Khen sự cố gắng, sự tiến bộ, sự can đảm khi lên sân khấu.
- Cho trẻ quyền nghỉ khi mệt và quyền đổi môn khi thật sự không thích.
- Cẩn trọng khi đăng video của trẻ lên mạng: hỏi ý trẻ, không để lộ thông tin trường lớp, địa chỉ.
Thi thố có thể là trải nghiệm tốt với trẻ lớn hơn nếu trẻ muốn, nhưng không nên là mục tiêu chính ở tuổi nhỏ.
Bao nhiêu là vừa
WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi có trung bình ít nhất 60 phút vận động cường độ vừa đến mạnh mỗi ngày. Hai ba buổi nhảy mỗi tuần là một phần tốt của con số ấy, phần còn lại có thể từ chạy nhảy ngoài trời, đạp xe, bơi. Với trẻ nhỏ, một hai buổi học mỗi tuần là đủ để vui và tiến bộ. Lịch học dày đặc nhiều môn khiến trẻ thiếu thời gian nghỉ, thời gian tự do, dễ mệt và chán.
Với trẻ nhỏ, một buổi học tốt thường kết thúc bằng việc trẻ còn muốn nhảy thêm, chứ không phải mệt rã rời. Đó là dấu hiệu lượng tập vừa sức.
Góc nhìn hôm nay
Ở các thành phố lớn có nhiều trung tâm dạy nhảy thiếu nhi, từ ballet, hiện đại tới múa dân gian; nhà thiếu nhi, cung văn hoá thiếu nhi cũng có lớp ổn định lâu năm. Phụ huynh nên đến xem một buổi học trước khi đăng ký, nói chuyện với giáo viên, và hỏi con sau mỗi buổi: "Hôm nay con thích gì nhất?". Câu trả lời ấy nói nhiều hơn mọi giấy chứng nhận.
Ai muốn đọc thêm có thể tìm tài liệu cho phụ huynh và giáo viên múa của IADMS về trẻ em học múa, hướng dẫn vận động cho trẻ của WHO, và trang về vận động trẻ em của NHS.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì học nhảy được?
Trẻ có thể vận động theo nhạc từ rất sớm; lớp vận động sáng tạo thường nhận trẻ từ khoảng 3–4 tuổi, lớp kỹ thuật bài bản hơn từ khoảng 6–8 tuổi tuỳ môn. Mốc tuổi chỉ để tham khảo, nên xem sự sẵn sàng của từng trẻ.
Cho trẻ học ballet hay nhảy hiện đại?
Không có môn nào tốt hơn cho mọi trẻ. Nên cho trẻ học thử vài buổi ở các lớp khác nhau và quan sát trẻ thích lớp nào; trẻ thích thì mới tập lâu dài.
Có nên ép dẻo cho trẻ học múa không?
Không nên. Khớp và xương trẻ đang phát triển, ép xoạc hay ép tư thế quá giới hạn có thể gây đau và tổn thương. Giáo viên đè, kéo, ngồi lên người trẻ để ép dẻo là dấu hiệu nên đổi lớp.
Trẻ học nhảy bị đau chân có sao không?
Không nên tự kết luận là đau tăng trưởng rồi cho tập tiếp. Nếu trẻ đau kéo dài, đi khập khiễng, sưng hoặc đau về đêm, hãy cho trẻ đi khám.
Mấy tuổi thì đi giày mũi cứng ballet?
Không có tuổi tuyệt đối; giáo viên cần đánh giá độ sẵn sàng của từng trẻ, thường sau vài năm tập nền và thường không trước khoảng 11–12 tuổi. Lên giày mũi cứng quá sớm có thể gây hại cho bàn chân đang phát triển.
